Buli siber di Malaysia: punca, kesan dan cara mengatasinya

Kemajuan teknologi telah mengubah cara masyarakat berkomunikasi, bekerja dan mendapatkan maklumat. Media sosial seperti Facebook, Instagram, TikTok dan X memudahkan hubungan antara individu, malah menjadi platform untuk belajar dan berniaga. Namun, di sebalik manfaat tersebut, muncul satu cabaran sosial yang semakin membimbangkan iaitu buli siber dan isu keselamatan digital.

Buli siber bukan lagi sekadar gurauan di internet. Ia boleh memberi kesan yang serius terhadap emosi, keselamatan dan kesejahteraan mangsa. Pada masa yang sama, peningkatan penipuan dalam talian dan penyebaran maklumat palsu turut menimbulkan kebimbangan dalam kalangan masyarakat.

1. Buli Siber Memberi Kesan Buruk terhadap Kesihatan Mental

Buli siber berlaku apabila seseorang dihina, diugut, dipermalukan atau diganggu melalui platform digital. Tidak seperti buli secara fizikal, serangan di alam maya boleh berlaku pada bila-bila masa dan mampu tersebar dengan pantas kepada ribuan pengguna.

Sebagai contoh, terdapat pelajar yang menjadi mangsa ejekan selepas videonya dimuat naik ke media sosial tanpa kebenaran. Akibat tekanan yang berterusan, mangsa mengalami kemurungan, hilang keyakinan diri dan enggan hadir ke sekolah. Dalam kes yang lebih serius, terdapat mangsa yang mengalami gangguan emosi sehingga memerlukan rawatan profesional.

Bagi isu ini, ibu bapa perlu memantau penggunaan media sosial anak-anak dan menggalakkan komunikasi yang terbuka. Pihak sekolah boleh menjalankan kempen kesedaran mengenai etika penggunaan internet. Manakala mangsa perlu digalakkan membuat laporan kepada pihak sekolah, platform media sosial atau pihak berkuasa tanpa rasa takut.

2. Penipuan Dalam Talian Semakin Berleluasa

Selain buli siber, penipuan dalam talian turut menjadi ancaman kepada masyarakat. Penjenayah menggunakan pelbagai taktik seperti menyamar sebagai pegawai bank, polis, agensi kerajaan atau menawarkan pelaburan yang menjanjikan keuntungan luar biasa.

Sebagai contoh, ramai individu kehilangan ribuan ringgit selepas mempercayai panggilan telefon daripada individu yang menyamar sebagai pegawai bank. Ada juga mangsa yang menjadi mangsa "love scam" selepas menjalinkan hubungan dengan individu yang dikenali melalui media sosial.

Isu ini semakin meruncing dan orang ramai perlu sentiasa menyemak kesahihan maklumat sebelum membuat sebarang pembayaran. Jangan sesekali berkongsi kata laluan atau kod OTP dengan mana-mana individu. Pihak kerajaan, bank dan syarikat telekomunikasi perlu terus memperkukuhkan kempen pendidikan keselamatan digital.

3. Penyebaran Maklumat Palsu Mengancam Keharmonian Masyarakat

Maklumat palsu atau "fake news" mudah tersebar melalui aplikasi pemesejan dan media sosial. Ramai pengguna berkongsi sesuatu berita tanpa menyemak kesahihannya terlebih dahulu.

Sebagai contoh, pernah berlaku penyebaran berita palsu mengenai isu kesihatan, bencana dan perkauman yang mencetuskan panik serta salah faham dalam kalangan masyarakat. Dalam sesetengah keadaan, maklumat yang tidak tepat boleh menjejaskan reputasi seseorang atau menimbulkan ketegangan antara komuniti.

Antara penyelesaian yang boleh diambil adalah mengamalkan budaya "semak sebelum kongsi", merujuk maklumat daripada sumber rasmi seperti kementerian atau agensi kerajaan dan meningkatkan literasi digital supaya masyarakat lebih bijak menilai kesahihan sesuatu maklumat.

Buli siber dan keselamatan digital merupakan antara isu sosial yang semakin penting di Malaysia. Jika tidak ditangani dengan berkesan, masalah ini boleh menjejaskan kesihatan mental, keselamatan kewangan dan keharmonian masyarakat. Oleh itu, semua pihak termasuk ibu bapa, sekolah, kerajaan, syarikat teknologi dan pengguna internet perlu memainkan peranan masing-masing dalam mewujudkan persekitaran digital yang lebih selamat, beretika dan bertanggungjawab. Dengan kerjasama semua pihak, internet dapat dimanfaatkan sebagai ruang yang positif untuk pembelajaran, komunikasi dan pembangunan masyarakat, bukannya menjadi tempat berlakunya ancaman dan penyalahgunaan.