Empat kemuliaan tahajud: kedudukan, petunjuk, jalan keluar dan pertolongan Allah SWT

Solat tahajud bukan sekadar ibadah pada waktu malam tetapi suatu perjalanan rohani yang mendidik manusia mengenali kelemahan diri, memperkukuh hubungan dengan Allah SWT dan menghadapi cabaran kehidupan dengan penuh keyakinan.

Pendahuluan

Saya tertarik dengan sebuah ceramah ringkas mengenai solat tahajud yang dikongsikan melalui media sosial. Penceramah tersebut menghuraikan empat kemuliaan yang dikaitkan dengan amalan tahajud iaitu Allah SWT mengangkat seseorang ke kedudukan yang baik, membimbing urusannya, memberikan jalan keluar daripada kesulitan dan menolongnya ketika menghadapi ancaman manusia.

Huraian ini menarik perhatian saya kerana ia menyentuh realiti kehidupan masyarakat hari ini. Kita bekerja keras untuk meningkatkan kerjaya, berusaha menyelesaikan masalah, menghadapi tekanan hidup dan kadangkala terpaksa berdepan dengan manusia yang tidak menyenangi kejayaan kita.

Dalam keadaan sebegini, kita sering mencari pertolongan melalui pengalaman, pengetahuan, hubungan sosial dan kemampuan diri. Namun, sejauh manakah kita benar-benar meletakkan pergantungan kepada Allah SWT?

Persoalan ini membawa saya untuk meneliti dua ayat daripada Surah al-Isra' iaitu ayat 79 dan 80, yang mempunyai hubungan dengan solat tahajud, doa dan pertolongan Allah SWT.

Memahami dalil dan pengajaran tahajud

Empat kemuliaan tahajud yang dihuraikan dalam ceramah ini wajar difahami sebagai pengajaran kerohanian yang dihubungkan dengan Surah al-Isra', ayat 79–80. Menurut tafsir Ibn Kathir, ayat 79 menjelaskan keistimewaan ibadah malam serta kedudukan terpuji yang dijanjikan kepada Rasulullah SAW.

Ayat 80 pula mengandungi doa memohon agar Allah SWT memberikan jalan masuk dan keluar yang benar serta pertolongan dalam menegakkan kebenaran. Dalam konteks asalnya, ayat 80 turut dikaitkan dengan peristiwa hijrah Rasulullah SAW dari Makkah ke Madinah.

Oleh itu, hubungan antara tahajud dengan kejayaan kerjaya, kemudahan urusan, jalan keluar daripada kesulitan dan perlindungan daripada kezaliman merupakan pengajaran yang boleh direnungkan, bukannya empat jaminan khusus yang dinyatakan secara langsung dalam nas.

Keistimewaan solat tahajud dalam Islam

Allah SWT berfirman yang maksudnya: "Dan bangunlah pada sebahagian malam untuk mengerjakan solat tahajud sebagai ibadah tambahan bagimu; mudah-mudahan Tuhanmu membangkitkan dan menempatkanmu pada kedudukan yang terpuji." (Surah al-Isra', 17:79)

Menurut Ibn Kathir, ayat ini menerangkan perintah kepada Rasulullah SAW supaya mengerjakan ibadah malam. Beliau turut menjelaskan bahawa tahajud berkaitan dengan ibadah yang dilakukan setelah seseorang tidur.

Keistimewaan solat malam turut ditegaskan dalam hadis Rasulullah SAW: "Solat yang paling utama selepas solat fardu ialah solat malam." (Riwayat Muslim, no. 1163a)

Hadis ini menunjukkan kedudukan istimewa solat malam dalam kehidupan seorang Muslim.

Walau bagaimanapun, kelebihan tahajud tidak seharusnya difahami semata-mata sebagai jalan memperoleh keuntungan dunia. Ia merupakan ibadah untuk mendekatkan diri kepada Allah, memohon keampunan dan membina kekuatan rohani.

Kemuliaan Pertama: Allah SWT mengangkat kedudukan seseorang

Kemuliaan pertama yang disebut oleh penceramah ialah Allah SWT mengangkat seseorang ke kedudukan yang terbaik.

Dalam Surah al-Isra', ayat 79, terdapat ungkapan maqaman mahmudan yang bermaksud kedudukan yang terpuji. Menurut tafsir Ibn Kathir, kedudukan terpuji dalam ayat ini secara khusus merujuk kepada kemuliaan Rasulullah SAW termasuk kedudukan syafaat agung pada hari akhirat.

Oleh itu, ayat ini tidak boleh ditafsirkan sebagai jaminan bahawa setiap orang yang mengerjakan tahajud pasti dinaikkan pangkat atau memperoleh jawatan tinggi. Namun, terdapat pengajaran yang boleh direnungkan.

Dalam kehidupan hari ini, ramai manusia mengukur kejayaan melalui jawatan, pendapatan, pengaruh dan penghormatan masyarakat. Ada yang sanggup bekerja tanpa mengenal penat demi memperoleh kedudukan lebih tinggi.

Tidak salah mempunyai cita-cita sedemikian. Namun, persoalannya ialah apakah tujuan kita mengejar kedudukan tersebut?

Seseorang yang membiasakan diri dengan tahajud mempunyai ruang untuk bermuhasabah tentang amanah yang dipikulnya. Dia boleh memohon agar diberikan keikhlasan, kebijaksanaan dan kekuatan untuk melaksanakan tanggungjawab.

Seorang pensyarah, misalnya, mungkin bercita-cita menjadi profesor atau memegang jawatan kepimpinan universiti. Tahajud boleh menjadi ruang untuk memohon agar cita-cita tersebut membawa manfaat kepada pelajar, institusi dan masyarakat.

Begitu juga seorang penjawat awam atau usahawan. Kedudukan yang baik bukan hanya diukur melalui pangkat atau keuntungan, tetapi melalui kejujuran, amanah dan sumbangan yang diberikan.

Kedudukan yang tinggi tidak semestinya menjadikan seseorang mulia. Sebaliknya, kemuliaan akhlak boleh menjadikan seseorang dihormati walaupun tanpa jawatan yang tinggi.

Kemuliaan Kedua: Allah SWT membimbing urusan kehidupan

Kemuliaan kedua yang dihuraikan oleh penceramah ialah Allah membimbing seseorang dalam pekerjaan, ibadah dan aktiviti hariannya. Pengajaran ini boleh dikaitkan dengan doa dalam Surah al-Isra', ayat 80 yang maksudnya: "Dan katakanlah: Wahai Tuhanku, masukkanlah aku dengan cara yang benar dan keluarkanlah aku dengan cara yang benar, serta kurniakanlah kepadaku daripada sisi-Mu kekuasaan yang menolong." (Surah al-Isra', 17:80)

Ungkapan mudkhala sidqin membawa pengertian memasuki sesuatu urusan dengan cara yang benar, jujur dan diredai Allah SWT.

Dalam konteks kehidupan moden, manusia sering berhadapan dengan pelbagai keputusan yang sukar. Seorang pemimpin perlu menentukan dasar organisasi, seorang guru perlu menangani masalah pelajar, manakala seorang ibu atau bapa perlu membuat keputusan mengenai masa depan anak-anak.

Ada keputusan yang kelihatan baik pada peringkat awal, tetapi akhirnya mendatangkan kesulitan. Ada juga keputusan yang tidak popular, namun membawa manfaat dalam jangka panjang. Di sinilah pentingnya seseorang memohon petunjuk Allah SWT.

Solat tahajud menyediakan suasana yang tenang untuk berdoa dan menilai semula tindakan yang telah dilakukan. Seseorang mungkin tidak mendapat jawapan secara langsung selepas tahajud. Namun, melalui muhasabah, doa dan usaha mendapatkan nasihat, dia boleh menjadi lebih berhati-hati dalam membuat keputusan.

Petunjuk Allah SWT tidak semestinya bermaksud setiap urusan menjadi mudah tanpa halangan. Kadangkala seseorang masih perlu melalui proses yang panjang sebelum memperoleh hasil yang diharapkan.

Kita bukan sahaja memerlukan kejayaan dalam sesuatu urusan, tetapi juga memerlukan petunjuk supaya kejayaan itu diperoleh melalui jalan yang benar.

Kemuliaan Ketiga: Allah SWT memberikan jalan keluar daripada kesulitan

Kemuliaan ketiga yang menarik perhatian saya ialah pertolongan Allah ketika seseorang menghadapi kesulitan. Dalam doa Surah al-Isra', ayat 80, terdapat ungkapan mukhraja sidqin, iaitu permohonan supaya Allah mengeluarkan seseorang daripada sesuatu keadaan dengan cara yang benar.

Kehidupan manusia tidak pernah terlepas daripada ujian. Ada individu yang kehilangan pekerjaan ketika masih mempunyai tanggungan keluarga. Ada peniaga yang mengalami kerugian selepas bertahun-tahun membina perniagaan. Ada pelajar yang berhadapan dengan kegagalan akademik, manakala ada pekerja yang mengalami tekanan kerana konflik dalam organisasi.

Dalam keadaan seperti ini, manusia mudah berasa kecewa dan hilang keyakinan.

Tahajud menjadi ruang untuk mengadu kepada Allah tentang kesulitan yang mungkin sukar diluahkan kepada orang lain.

Allah SWT berfirman yang bermaksud, "Dan sesiapa yang bertakwa kepada Allah, nescaya Dia akan mengadakan baginya jalan keluar." (Surah al-Talaq, 65:2)

Ayat ini menghubungkan ketakwaan dengan pertolongan Allah SWT dalam menghadapi kesulitan. Namun, kita perlu memahami bahawa jalan keluar tidak semestinya muncul dalam bentuk yang diinginkan.

Seseorang yang kehilangan pekerjaan mungkin tidak memperoleh semula jawatan lamanya, tetapi mendapat peluang pekerjaan lain. Seorang peniaga mungkin tidak berjaya menyelamatkan perniagaan terdahulu, tetapi memperoleh pengalaman untuk memulakan usaha baharu.

Begitu juga seseorang yang menghadapi konflik keluarga mungkin memerlukan masa, kesabaran, perbincangan dan bantuan pihak yang dipercayai sebelum masalah dapat diselesaikan.

Dalam semua keadaan ini, doa perlu disertai usaha yang bersungguh-sungguh. Tahajud bukan alasan untuk berhenti berusaha. Sebaliknya, tahajud mengingatkan kita bahawa usaha manusia perlu disertai doa, kesabaran dan tawakal kepada Allah SWT.

Kemuliaan Keempat: Allah SWT memberikan pertolongan ketika menghadapi ancaman

Kemuliaan keempat yang dihuraikan dalam ceramah tersebut berkaitan dengan pertolongan Allah apabila seseorang menghadapi gangguan, fitnah atau usaha menjatuhkan kedudukannya. Bahagian ini sangat relevan dengan kehidupan masyarakat hari ini, khususnya dalam dunia pekerjaan dan kepimpinan.

Persaingan untuk mendapatkan jawatan, pengaruh atau pengiktirafan kadangkala menimbulkan konflik. Ada individu yang berhadapan dengan tuduhan tidak berasas, tekanan daripada rakan sekerja atau tindakan yang menjejaskan reputasi mereka. Keadaan sebegini boleh menyebabkan seseorang mengalami keresahan, kemarahan dan hilang keyakinan.

Dalam Surah al-Isra', ayat 80, Allah mengajar doa: Waj'al li min ladunka sultanan nasira.

Maksudnya: "Dan kurniakanlah kepadaku daripada sisi-Mu kekuasaan yang menolong."

Ungkapan ini mengandungi permohonan agar Allah SWT memberikan kekuatan dan pertolongan dalam menghadapi cabaran. Menurut tafsir Ibn Kathir, permohonan sultanan nasira berkaitan dengan kekuatan dan pertolongan yang diberikan Allah bagi menegakkan kebenaran.

Dalam kehidupan seharian, pertolongan Allah SWT boleh hadir melalui pelbagai sebab.

Seorang pekerja yang difitnah mungkin akhirnya dapat membuktikan kebenaran melalui dokumen dan saksi. Seorang pemimpin yang menghadapi tentangan mungkin memperoleh sokongan daripada individu yang memahami keadaan sebenar. Seseorang yang dizalimi pula mungkin mendapat pembelaan melalui saluran undang-undang dan institusi yang berautoriti.

Pertolongan Allah SWT tidak semestinya datang tanpa perantaraan manusia. Allah SWT berkuasa memberikan pertolongan melalui apa-apa jalan yang dikehendaki-Nya.

Oleh itu, seseorang yang menghadapi penganiayaan tidak seharusnya hanya berdiam diri dengan harapan masalah akan selesai sendiri. Dia perlu berdoa, mengumpulkan bukti, mendapatkan nasihat dan mempertahankan hak melalui cara yang dibenarkan. Tawakal bukan bererti menyerahkan segala-galanya tanpa tindakan, tetapi berusaha melalui jalan yang benar sambil meletakkan pengharapan kepada Allah SWT.

Tahajud dan pembentukan kekuatan dalaman

Apabila direnungkan, keempat-empat kemuliaan yang dihuraikan tadi mempunyai satu persamaan, iaitu keperluan manusia kepada petunjuk dan pertolongan Allah SWT. Manusia memerlukan kedudukan yang baik tetapi kedudukan tanpa amanah boleh membawa kerosakan. Manusia memerlukan kemudahan dalam pekerjaan, tetapi kemudahan tanpa petunjuk boleh menyebabkan seseorang tersalah memilih jalan.

Manusia memerlukan jalan keluar daripada kesulitan tetapi penyelesaian yang tidak berlandaskan kebenaran mungkin menimbulkan masalah baharu. Manusia juga memerlukan perlindungan daripada kezaliman tetapi perlindungan tersebut perlu dicari melalui cara yang adil dan berakhlak.

Di sinilah tahajud memainkan peranan sebagai latihan kerohanian.

Seseorang yang bangun pada waktu malam sedang melatih dirinya melawan keinginan untuk terus tidur. Dia belajar mendisiplinkan diri, mengawal kehendak dan menyediakan masa untuk bermuhasabah. Dalam suasana sunyi, tanpa perhatian manusia, dia berusaha membina hubungan yang lebih dekat dengan Allah SWT.

Amalan ini boleh membantu seseorang membentuk sikap lebih sabar, bersyukur dan berhati-hati dalam tindakannya. Walau bagaimanapun kesan terhadap emosi dan tingkah laku tidak semestinya sama bagi setiap individu.

Mengapa sepertiga malam terakhir begitu istimewa?

Rasulullah SAW menjelaskan kelebihan berdoa pada sepertiga malam terakhir melalui hadis sahih yang diriwayatkan oleh Abu Hurairah RA. Dalam hadis tersebut, Baginda menerangkan bahawa Allah SWT menyeru hamba-Nya agar berdoa, memohon sesuatu dan meminta keampunan pada waktu tersebut. (Riwayat al-Bukhari, no. 1145)

Hadis ini memperlihatkan keistimewaan waktu malam sebagai kesempatan untuk memperbanyakkan ibadah, doa dan istighfar. Bayangkan seorang manusia yang sepanjang siang sibuk mengejar pelbagai urusan. Dia berjumpa ramai orang, menghadiri mesyuarat, menyelesaikan masalah dan memenuhi tanggungjawab keluarga.

Namun, pada waktu malam, dia berdiri menghadap Allah tanpa pangkat, gelaran atau kedudukan. Ketika itulah dia menyedari bahawa sehebat mana pun manusia, dirinya tetap mempunyai kelemahan dan memerlukan pertolongan Tuhan. Kesedaran inilah yang boleh menjadikan tahajud begitu bermakna.

Memulakan tahajud dalam kehidupan harian

Bagi mereka yang belum biasa mengerjakan tahajud, amalan ini boleh dimulakan secara sederhana. Tidur lebih awal jika keadaan mengizinkan, kemudian bangun sebelum Subuh untuk menunaikan dua rakaat solat tahajud. Selepas solat, luangkan sedikit masa untuk beristighfar, membaca al-Quran dan berdoa.

Antara doa yang boleh diamalkan ialah doa daripada Surah al-Isra', ayat 80.

Kita boleh memohon agar Allah SWT membimbing setiap urusan yang bakal dilaksanakan, memberikan jalan keluar daripada kesulitan dan melindungi diri daripada kezaliman.

Tidak perlu memulakan tahajud dengan jumlah rakaat yang banyak sehingga membebankan diri.

Yang penting ialah keikhlasan, kesungguhan dan usaha untuk istiqamah. Pada masa yang sama, kewajipan solat lima waktu, tanggungjawab keluarga, kesihatan dan amanah pekerjaan perlu terus dipelihara.

Jangan hanya memohon kedudukan, mohonlah petunjuk

Setelah meneliti empat kemuliaan yang dihuraikan dalam ceramah tersebut, saya melihat bahawa mesej terpenting tahajud bukan semata-mata tentang memperoleh kedudukan tinggi, memudahkan pekerjaan atau mengatasi musuh.

Sebaliknya, tahajud mengajar manusia supaya sentiasa bergantung kepada Allah dalam setiap keadaan.
Apabila diberikan kedudukan, kita memohon agar tidak menjadi sombong.
Apabila diberikan kemudahan, kita memohon agar tidak melupakan tanggungjawab.
Apabila menghadapi kesulitan, kita memohon agar tidak berputus asa.
Apabila dizalimi, kita memohon agar tidak membalas kezaliman dengan kezaliman yang lain.

Perlu ditegaskan bahawa empat kemuliaan yang dihuraikan dalam ceramah tersebut merupakan pengajaran kerohanian yang boleh dikaitkan dengan Surah al-Isra', ayat 79–80. Ia bukan empat jaminan khusus bahawa setiap orang yang bertahajud pasti mendapat kenaikan pangkat, urusan tanpa kesukaran atau kemenangan terhadap semua pihak yang memusuhinya.

Pada akhirnya, tahajud bukan sekadar tentang apa yang kita ingin Allah SWT berikan kepada kita, tetapi juga tentang bagaimana ibadah itu mendidik kita menjadi hamba-Nya yang lebih baik.

Jangan bertahajud semata-mata untuk mendapatkan kedudukan yang tinggi. Bertahajudlah agar apabila diberikan kedudukan, kita tidak kehilangan petunjuk Allah SWT. Mungkin inilah antara pengajaran paling besar daripada solat tahajud: manusia boleh merancang perjalanan hidupnya, tetapi dia tetap memerlukan petunjuk dan pertolongan Allah pada setiap langkah.


Rujukan

Al-Quran al-Karim. Surah al-Isra', 17:79–80; Surah al-Talaq, 65:2.

Al-Bukhari, M. I. (n.d.). Sahih al-Bukhari (Hadis no. 1145). Sunnah.com. https://sunnah.com/bukhari:1145

Ibn Kathir, I. U. (n.d.). Tafsir al-Qur'an al-'Azim: Surah al-Isra', ayat 79. King Saud University. https://quran.ksu.edu.sa/tafseer/katheer/sura17-aya79.html

Ibn Kathir, I. U. (n.d.). Tafsir al-Qur'an al-'Azim: Surah al-Isra', ayat 80. King Saud University. https://quran.ksu.edu.sa/tafseer/katheer/sura17-aya80.html

Muslim ibn al-Hajjaj. (n.d.). Sahih Muslim (Hadis no. 1163a). Sunnah.com. https://sunnah.com/muslim:1163a


Sumber inspirasi: Ceramah ringkas mengenai empat kemuliaan solat tahajud yang dikongsikan melalui Facebook. https://www.facebook.com/share/r/1Ct5yG8CPt/

Sengsara jerebu tebal: Sampai bila kita harus terus bersabar?

Jerebu yang melanda negara di Semenanjung, Sabah dan Sarawak telah menyebabkan kehidupan masyarakat berada dalam keadaan tertekan. Impak tekanan ini dapat dilihat melalui beberapa keputusan yang telah diambil di peringkat kementerian seperti Kementerian Pendidikan Malaysia yang telah mengarahkan sekolah-sekolah di beberapa buah negeri yang menghadapi keadaan jerebu yang kritikal ditutup pada Jumaat, 9 Oktober dan Selasa, 13 Oktober. Penutupan ini menunjukkan keadaan jerebu yang semakin teruk dan mampu mengancam kesihatan pelajar dan guru di sekolah.

Kementerian Pendidikan Tinggi pula telah mengarahkan institusi pengajian tinggi awam mengambil langkah-langkah yang perlu bagi mengurangkan pendedahan pelajar dalam persekitaran terbuka. Sesetengah universiti telah mengeluarkan arahan pelaksanaan kelas secara dalam talian dari 12 hingga 16 Oktober.

Jerebu pada hari ini mengulangi fenomena jerebu pada tahun 1997 dan 1998. Pada ketika itu, empat buah negara iaitu Malaysia, Brunei, Singapura dan Indonesia berhadapan dengan keadaan kritikal. Matahari yang biasanya jelas kelihatan pada siang hari tidak lagi dapat dilihat sepenuhnya, malah telah bertukar menjadi seperti bola api berwarna jingga yang panas. Banyak aktiviti luar pada masa itu telah ditangguhkan untuk beberapa hari.

Memandangkan jerebu terus berlaku sehingga hari ini dan menjejaskan pendapatan negara, isu ini dibincangkan di peringkat mesyuarat tertinggi ASEAN dan antarabangsa, seterusnya mengundang campur tangan negara-negara dunia dalam membantu memadam kebakaran. Jerebu sejak tahun 1990-an itu masih berlarutan sehingga kini menunjukkan semua langkah yang dibincangkan sebelum ini pada hakikatnya tidak membawa sebarang perubahan.

Bercakap tanpa bertindak ataupun buat-buat tidak tahu sahaja adalah punca jerebu merentas ke negara-negara luar. Punca utama jerebu ini adalah kebakaran hutan di Indonesia. Kesan pembakaran hutan yang berleluasa sedang dihadapi oleh masyarakat di kawasan Kepulauan Borneo. Akibat tidak tahan dengan bahang panas, beberapa pertubuhan di kepulauan itu telah menyaman kerajaan Indonesia kerana membiarkan kebakaran terus berlaku begitu sahaja tanpa mengambil pendekatan konkrit untuk memadamkan kebakaran.

Amat malang bagi negara yang terjejas kerana jerebu berpunca daripada kebakaran di hutan, sama ada di Kalimantan ataupun Sumatera. Selama 20 tahun jerebu ini melanda negara-negara jiran, Indonesia masih berhadapan dengan masalah asap yang merentas sempadan negara. Asap bukannya berkurangan, malah bertambah semakin banyak. Jerebu telah meningkatkan kerugian ekonomi, menyebabkan kesihatan masyarakat umum terjejas dan sektor pendidikan terpaksa berhadapan dengan penutupan sekolah dan universiti.

Mengapakah kita mesti hidup dalam asap yang bukannya berpunca daripada perbuatan kita sendiri?

Kerajaan Malaysia harus bertegas dalam mengatasi masalah jerebu yang telah lama berlarutan. Tidak perlu bagi kita terus menghidu asap yang mengganggu kesejahteraan hidup selama berpuluh-puluh tahun. Apakah kita akan terus menghirup asap yang terhasil daripada pembakaran yang menjejaskan persekitaran?

Implikasi jerebu berdasarkan apa yang berlaku dalam beberapa hari yang lalu menunjukkan kita memerlukan tindakan yang tegas untuk menyelesaikan masalah ini. Apabila sekolah ditutup beberapa hari, ia bukan sahaja menjejaskan pembelajaran pelajar, malah menjejaskan apa jua urusan yang berkaitan dengan sekolah dan pendidikan.

Di sekolah, ada pengusaha kantin yang menyediakan makanan untuk pelajar dari pagi hingga tengah hari. Setiap hari pengusaha kantin ini menyediakan menu makanan yang berbeza-beza mengikut tetapan yang diberikan oleh kementerian. Mereka menyediakan bahan makanan mentah yang banyak untuk dimasak dan disediakan bagi para pelajar.

Cuti yang berpanjangan akibat jerebu ini menyebabkan pengusaha kantin hilang pendapatan untuk beberapa hari sepanjang sekolah ditutup. Pendapatan yang berkurangan ini sudah tentu mengganggu aliran modal pengusaha kantin untuk mendapatkan modal bagi pembelian keperluan pada hari-hari yang seterusnya.

Begitu juga dengan rancangan sekolah yang mengadakan aktiviti luar seperti sukan dan aktiviti kokurikulum. Apabila pelajar tidak datang ke sekolah kerana ditutup, aktiviti tersebut tergendala dan pelajar tidak mendapat pendedahan yang terbaik untuk perkembangan fizikal yang telah dirancang oleh pihak sekolah.

Di universiti, pelajar diarahkan untuk menghadiri kelas secara dalam talian bagi kuliah-kuliah yang dijalankan. Di universiti juga terdapat kafe ataupun kantin yang menyediakan makanan untuk pelajar. Kantin dan kafe ini turut menghadapi isu yang sama seperti yang berlaku di sekolah apabila kurang pelajar yang membeli makanan di kantin. Walaupun pelajar boleh datang makan selepas kuliah, pengusaha kantin masih berhadapan dengan masalah aliran modal untuk membeli barangan keperluan harian dan hari-hari seterusnya.

Semua masalah yang berkaitan dengan jerebu mempunyai rantaian yang boleh terjejas apabila mana-mana bahagian dalam rantaian tersebut terganggu. Jerebu yang datang dari Indonesia ini telah pun mengganggu rantaian urusan dalam ekonomi, kesihatan dan juga pendidikan di negara kita. Bagi memastikan gangguan rantaian ini tidak berterusan, tindakan yang tegas perlu dilaksanakan oleh kerajaan Malaysia bagi menghentikan masalah jerebu ini.

Dalam media Indonesia, menteri dan juga organisasi yang bertanggungjawab bagi mengatasi jerebu ini memberi pelbagai alasan untuk menafikan penglibatan mereka dalam menghasilkan jerebu. Salah satu daripadanya adalah alasan bahawa Indonesia membekalkan oksigen kepada negara-negara jiran yang merupakan satu alasan untuk mengelak daripada mengambil sikap bertanggungjawab. Jika keadaan ini berterusan, jawapan-jawapan yang sinis ini tidak akan dapat menyelesaikan masalah jerebu untuk 20 atau 30 tahun yang akan datang.

Pihak berkuasa harus mengambil tahu bagaimana cara untuk mengatasi pembakaran terbuka. Kita dapat melihat walaupun terdapat usaha pemadaman api di hutan-hutan, ada pihak yang menyabotaj usaha ini seperti yang berlaku kepada pasukan bomba yang memadam kebakaran menggunakan hos pemadam api (atau hos bomba) iaitu tiub bertekanan tinggi yang digunakan untuk menyalurkan air atau agen pemadam dari sumber air ke lokasi kebakaran. Hos ini dapat menahan air bertekanan tinggi, mempunyai rintangan terhadap haba, minyak, ozon dan penuaan serta memudahkan pengguna mengemudi ruang dan melintasi halangan ketika kecemasan.

Pihak berkuasa harus mengambil tahu bagaimana cara untuk mengatasi pembakaran terbuka. Kita dapat melihat walaupun terdapat usaha pemadaman api di hutan-hutan, ada pihak yang mensabotaj usaha ini seperti yang berlaku kepada pasukan bomba yang memadam kebakaran menggunakan hos pemadam api (atau hos bomba) iaitu tiub bertekanan tinggi yang digunakan untuk menyalurkan air atau agen pemadam dari sumber air ke lokasi kebakaran. Hos ini dapat menahan air bertekanan tinggi, mempunyai rintangan terhadap haba, minyak, ozon dan penuaan serta memudahkan pengguna mengemudi ruang dan melintasi halangan ketika kecemasan.

Apa yang berlaku ketika itu adalah apabila usaha pemadaman sedang dilakukan, hos tersebut tidak mengalirkan air. Apabila diselidiki, rupa-rupanya hos telah pun dipotong, sekali gus mengganggu usaha pemadaman yang sedang dilakukan.

Di sini kita dapat lihat, usaha-usaha pemadaman yang dilakukan ini biarpun tidak seberapa, telah disabotaj oleh mereka yang mempunyai kepentingan lain kerana kebodohan dan kejahilan dalam memahami kepentingan menjaga persekitaran. Kejahilan ini berpunca daripada sistem pendidikan sedia ada dan pematuhan undang-undang yang lemah.

Ada kawasan yang dapat diakses dengan mudah tetapi kawasan hutan belantara yang luas mempunyai banyak kesukaran untuk diakses. Mereka yang tinggal di kawasan ini berkemungkinan tidak mendapat pendidikan yang lebih baik yang jelas ditonjolkan melalui tindakan dan sikap mereka.

Di samping itu, terdapat tawaran wang yang besar untuk pembersihan hutan dengan cara yang lebih mudah iaitu menggunakan api untuk membakar belantara yang sedia ada. Demi sedikit wang, kesannya menyebabkan kerugian berjuta-juta ringgit, malah imej negara turut terjejas kerana mengundang kemarahan penduduk di negara lain.

Apakah yang patut dilakukan pada masa ini?

Jerebu yang tebal ini mengganggu kehidupan kita, menjejaskan kesihatan dan memperlahankan aktiviti ekonomi. Pihak bertanggungjawab sepatutnya mengambil tindakan proaktif dengan memberikan pendedahan tentang kaedah pengurusan hutan yang lebih baik kepada Indonesia. Kita tidak mahu perkara ini berulang lagi sepanjang tahun, mengulangi apa yang telah berlaku 20 atau 30 tahun yang lepas.

Trend penduduk Malaysia 2026: cabaran dan masa depan negara dalam 30 tahun akan datang

Pertambahan penduduk yang semakin perlahan, peningkatan warga emas dan ketidakseimbangan pembangunan wilayah bakal mencorakkan Malaysia menjelang 2056. Sejauh manakah negara bersedia menghadapi perubahan ini?

Pendahuluan

Pernahkah kita terfikir bagaimana rupa Malaysia dalam tempoh 30 tahun akan datang? Adakah bandar semakin padat, kawasan luar bandar semakin lengang dan golongan warga emas semakin ramai?

Menurut laporan Anggaran Penduduk Semasa, Malaysia, 2026 oleh Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM), jumlah penduduk negara dianggarkan meningkat daripada 34.2 juta orang pada 2025 kepada 34.4 juta orang pada 2026. Walau bagaimanapun, kadar pertumbuhan tahunan hanya 0.5%.

Statistik ini menunjukkan penduduk Malaysia masih bertambah, tetapi pada kadar yang perlahan. Antara dapatan penting bagi 2026 ialah:

· 70.4% penduduk berumur 15–64 tahun, iaitu kumpulan umur bekerja.
· 21.2% terdiri daripada kanak-kanak berumur 0–14 tahun.
· 8.4% merupakan warga emas berumur 65 tahun ke atas.
· Umur penengah meningkat daripada 31.3 tahun pada 2025 kepada 31.7 tahun pada 2026.

Perubahan ini memberi gambaran bahawa Malaysia sedang bergerak ke arah masyarakat yang semakin berusia.

Semakin menua: cabaran dasar kerajaan

Salah satu perubahan demografi paling ketara ialah pertambahan warga emas. Data DOSM menunjukkan penduduk berumur 65 tahun ke atas meningkat daripada 2.7 juta orang pada 2025 kepada 2.9 juta pada 2026. Sebaliknya, penduduk kanak-kanak menurun daripada 7.4 juta kepada 7.3 juta.

Bagi sektor pendidikan, kerajaan perlu menyesuaikan bilangan sekolah, kemudahan pembelajaran dan pengagihan tenaga pengajar mengikut perubahan populasi kanak-kanak. Langkah ini penting bagi memastikan sumber pendidikan digunakan secara optimum dan keperluan pelajar di setiap kawasan dapat dipenuhi.

Dari aspek persaraan, peningkatan bilangan warga emas menuntut kerajaan memperkukuh sistem pencen dan menggalakkan simpanan persaraan yang mencukupi. Perlindungan sosial juga perlu diperluas bagi menjamin kestabilan kewangan dan kesejahteraan hidup rakyat selepas bersara.

Selain itu, dasar perumahan perlu memberi penekanan kepada pembangunan kediaman mesra warga emas. Penyediaan kemudahan yang selamat, selesa dan mudah diakses penting bagi menyokong kehidupan berdikari serta meningkatkan kualiti hidup golongan ini.

Secara keseluruhannya, perubahan demografi memerlukan kerajaan melaksanakan dasar yang lebih menyeluruh, fleksibel dan berpandangan jauh. Perancangan yang berkesan dapat memastikan keperluan masyarakat daripada pelbagai peringkat umur terus dipenuhi menjelang tahun 2056.

Kerajaan perlu beralih daripada pendekatan pembangunan berasaskan pertambahan penduduk semata-mata kepada perancangan yang mengambil kira perubahan umur dan keperluan masyarakat.

Pembangunan wilayah berdepan cabaran berbeza

Taburan penduduk Malaysia memperlihatkan ketidakseimbangan yang jelas antara negeri. Menurut DOSM, lima negeri paling ramai penduduk pada 2026 ialah:

· Selangor: 7.5 juta orang (21.7%).
· Johor: 4.2 juta orang (12.3%).
· Sabah: 3.8 juta orang (11.0%).
· Perak: 2.6 juta orang (7.5%).
· Sarawak: 2.5 juta orang (7.4%).

Dari aspek kepadatan, Kuala Lumpur mencatatkan 8,574 orang bagi setiap kilometer persegi, berbanding hanya 20 orang bagi setiap kilometer persegi di Sarawak. Perbezaan ini menunjukkan keperluan pembangunan setiap wilayah tidak boleh disamakan.

Dalam tempoh 2026 hingga 2056, perubahan taburan dan struktur penduduk dijangka membawa pelbagai cabaran terhadap pembangunan wilayah di Malaysia. Setiap kawasan mempunyai keperluan yang berbeza bergantung pada kepadatan penduduk, struktur umur dan tahap pembangunan setempat.

Di kawasan metropolitan, pertambahan penduduk berpotensi meningkatkan permintaan terhadap rumah mampu milik, pengangkutan awam dan kemudahan asas. Keadaan ini memerlukan perancangan bandar yang lebih sistematik bagi mengurangkan kesesakan serta memastikan keselesaan dan kualiti hidup penduduk terus terpelihara.

Sementara itu, kawasan luar bandar berdepan risiko penghijrahan golongan muda ke bandar untuk mendapatkan peluang pekerjaan dan pendidikan yang lebih baik. Keadaan ini boleh menyebabkan kekurangan tenaga kerja tempatan, sekali gus menjejaskan aktiviti ekonomi dan pembangunan komuniti luar bandar.

Bagi negeri yang mempunyai ramai penduduk muda, tumpuan perlu diberikan kepada penyediaan peluang pendidikan, latihan kemahiran dan pekerjaan yang mencukupi. Langkah ini penting bagi memastikan golongan muda dapat menyumbang kepada pertumbuhan ekonomi serta mengurangkan risiko pengangguran.

Sebaliknya, negeri yang mempunyai peratusan warga emas yang tinggi memerlukan perkhidmatan kesihatan dan kemudahan sokongan yang lebih menyeluruh. Penyediaan pusat penjagaan warga emas, kemudahan kesihatan yang mudah diakses dan sokongan komuniti perlu diperkukuh bagi memenuhi keperluan penduduk yang semakin berusia.

Secara keseluruhannya, perbezaan demografi antara wilayah menuntut kerajaan melaksanakan dasar pembangunan yang lebih bersasar dan seimbang. Pendekatan ini penting bagi mengurangkan jurang pembangunan serta memastikan setiap negeri mampu menghadapi perubahan kependudukan menjelang tahun 2056.

Sebagai contoh, Perak mempunyai peratusan penduduk berumur 65 tahun ke atas tertinggi, iaitu 10.8%, manakala Putrajaya mencatatkan peratusan kanak-kanak tertinggi sebanyak 31.4%. Oleh itu, dasar pembangunan wilayah perlu disesuaikan dengan struktur penduduk setiap negeri.

Impak sosioekonomi apabila tenaga kerja menjadi semakin penting

Penduduk dalam lingkungan umur bekerja merupakan aset penting kepada pertumbuhan ekonomi negara. Pada 2026, Malaysia mempunyai kira-kira 24.2 juta penduduk berumur 15–64 tahun, bersamaan 70.4% daripada keseluruhan penduduk.

Walaupun kumpulan ini masih besar, pertumbuhan penduduk yang perlahan dan peningkatan warga emas boleh menimbulkan cabaran ekonomi dalam jangka panjang.

Perubahan struktur penduduk Malaysia dalam tempoh 2026 hingga 2056 dijangka memberi kesan yang ketara terhadap pembangunan sosioekonomi negara. Peningkatan bilangan warga emas dan pertumbuhan penduduk yang semakin perlahan berpotensi mempengaruhi pasaran pekerjaan, produktiviti, kos sara hidup serta kewangan kerajaan.

Dari aspek pasaran pekerjaan, pertumbuhan penduduk yang perlahan boleh menyebabkan kekurangan tenaga kerja dalam sektor tertentu. Keadaan ini mungkin berlaku sekiranya bilangan pekerja baharu yang memasuki pasaran pekerjaan semakin berkurangan. Oleh itu, perancangan tenaga kerja yang lebih berkesan diperlukan bagi memastikan keperluan industri terus dipenuhi.

Dalam aspek produktiviti, penggunaan teknologi moden seperti automasi, kecerdasan buatan (AI) dan sistem digital perlu dipertingkatkan. Langkah ini dapat membantu meningkatkan kecekapan operasi serta mengurangkan kebergantungan terhadap tenaga kerja manusia dalam sektor tertentu.

Dari segi kos sara hidup, peningkatan bilangan warga emas berpotensi menambah beban kewangan isi rumah. Hal ini kerana keluarga mungkin perlu memperuntukkan perbelanjaan yang lebih tinggi untuk rawatan kesihatan, ubat-ubatan dan penjagaan ahli keluarga yang semakin berusia. Keadaan ini boleh menjejaskan kemampuan kewangan sesetengah isi rumah, khususnya golongan berpendapatan rendah.

Sementara itu, kewangan kerajaan juga dijangka menghadapi tekanan akibat peningkatan permintaan terhadap perkhidmatan kesihatan dan bantuan sosial. Kerajaan mungkin perlu menyediakan peruntukan yang lebih besar bagi menampung kos penjagaan warga emas serta memastikan sistem perlindungan sosial kekal mampan.

Secara keseluruhannya, perubahan demografi ini memerlukan perancangan ekonomi yang lebih strategik dan berdaya tahan. Usaha meningkatkan produktiviti, memperkukuh pasaran pekerjaan dan memastikan pengurusan kewangan yang mampan amat penting bagi mengekalkan kesejahteraan rakyat serta kestabilan ekonomi Malaysia menjelang tahun 2056.

Data DOSM turut menunjukkan kadar kesuburan jumlah Malaysia menurun daripada 1.8 anak bagi setiap wanita pada 2020 kepada 1.6 pada 2024. Sekiranya trend ini berterusan, kerajaan perlu memperkukuh produktiviti pekerja, latihan kemahiran dan penyertaan tenaga kerja bagi mengekalkan daya saing ekonomi.

Perubahan demografi dan kepentingan perpaduan

Malaysia terkenal dengan kepelbagaian etnik, budaya dan agama. Perubahan kependudukan juga perlu dilihat dalam konteks keharmonian masyarakat. Menurut DOSM, komposisi warganegara Malaysia pada 2026 ialah:

· Bumiputera: 70.7%, merangkumi Melayu (58.4%) dan Bumiputera lain (12.3%).
· Cina: 22.0%.
· India: 6.5%.
· Etnik lain: 0.8%.

Berbanding 2025, peratusan Bumiputera meningkat sedikit daripada 70.5%, manakala masyarakat Cina menurun daripada 22.2%.

Perubahan ini tidak semestinya menggambarkan pengurangan bilangan sebenar sesuatu etnik kerana peratusan turut dipengaruhi pertumbuhan keseluruhan penduduk. Sepanjang 30 tahun akan datang, perbezaan struktur umur, kelahiran dan migrasi berpotensi mengubah komposisi masyarakat Malaysia.

Justeru, beberapa pendekatan penting diperlukan memastikan peluang pendidikan dan pekerjaan yang saksama, mengurangkan jurang sosioekonomi antara wilayah serta komuniti, mengukuhkan interaksi antara etnik melalui pendidikan dan aktiviti kemasyarakatan dan memastikan dasar awam berasaskan keperluan rakyat serta bukti yang jelas.

Perubahan demografi seharusnya menjadi asas kepada perancangan yang inklusif, bukan punca persaingan atau ketegangan antara etnik.

Menjelang 2056: apakah keutamaan Malaysia?

Berdasarkan perkembangan demografi semasa, Malaysia berpotensi berdepan masyarakat yang semakin tua, perubahan keperluan tenaga kerja dan tekanan pembangunan yang berbeza antara wilayah.

Walau bagaimanapun, data DOSM 2026 merupakan anggaran semasa dan tidak menyediakan ramalan khusus bagi tahun 2056. Oleh itu, persediaan jangka panjang perlu memberi tumpuan kepada tiga aspek utama, iaitu pelaksanaan dasar yang responsif, pembangunan ekonomi berdaya tahan dan pembangunan yang inklusif. Ketiga-tiga aspek ini penting bagi memastikan Malaysia mampu menghadapi perubahan struktur penduduk dalam tempoh 30 tahun akan datang.

Dari aspek dasar yang responsif, kerajaan perlu menyesuaikan perancangan pendidikan, kesihatan dan perlindungan sosial mengikut perubahan struktur umur penduduk. Langkah ini penting bagi memastikan keperluan setiap kumpulan umur dapat dipenuhi, khususnya apabila bilangan warga emas semakin meningkat.

Dalam aspek ekonomi berdaya tahan, usaha meningkatkan produktiviti dan kemahiran pekerja perlu diperkukuh. Penggunaan teknologi moden dan inovasi dalam pelbagai sektor juga penting bagi meningkatkan kecekapan serta memastikan ekonomi negara kekal berdaya saing walaupun berdepan perubahan tenaga kerja.

Selain itu, pembangunan inklusif perlu menjadi keutamaan bagi memastikan peluang ekonomi, pendidikan dan kemudahan asas dapat dinikmati secara lebih seimbang oleh seluruh masyarakat. Pada masa yang sama, usaha memperkukuh perpaduan antara etnik dan mengurangkan jurang pembangunan wilayah perlu diteruskan bagi mengekalkan keharmonian sosial.

Secara keseluruhannya, pelaksanaan ketiga-tiga pendekatan ini dapat membantu Malaysia menghadapi cabaran demografi dengan lebih terancang. Persediaan yang menyeluruh bukan sahaja penting untuk mengekalkan kestabilan ekonomi dan sosial, malah dapat meningkatkan kesejahteraan rakyat serta memastikan pembangunan negara kekal mampan menjelang tahun 2056.

Kesimpulan

Trend penduduk Malaysia pada 2026 memberikan gambaran awal tentang cabaran tiga dekad akan datang. Pertumbuhan penduduk yang perlahan, peningkatan warga emas dan perbezaan struktur demografi antara negeri memerlukan perancangan kerajaan yang lebih teliti.

Kejayaan Malaysia menjelang 2056 bukan sekadar bergantung pada jumlah penduduk, tetapi pada keupayaan negara menyediakan peluang ekonomi, perkhidmatan berkualiti dan kehidupan yang sejahtera untuk semua. Perubahan demografi tidak semestinya menjadi beban. Dengan dasar yang tepat, ia boleh menjadi peluang untuk membina Malaysia yang lebih produktif, seimbang dan harmoni.

Rujukan

Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM). (2026). Anggaran Penduduk Semasa, Malaysia, 2026. Kementerian Ekonomi, Malaysia.

Nota data: Artikel ini menggunakan data rasmi yang diberikan, manakala kesan terhadap dasar kerajaan, pembangunan wilayah, sosioekonomi dan hubungan etnik sehingga 2056 dihuraikan sebagai analisis prospektif, bukannya fakta masa hadapan yang telah dipastikan.

Anak pergi sekolah, pastikan mereka pulang dengan selamat

Sekolah sepatutnya menjadi antara tempat paling selamat untuk seorang anak selepas rumah. Setiap pagi, jutaan ibu bapa menyerahkan anak-anak mereka kepada sistem pendidikan dengan satu kepercayaan yang mudah tetapi besar maknanya iaitu anak pergi ke sekolah untuk belajar dan pada penghujung hari, mereka akan pulang ke rumah dengan selamat.

Namun, beberapa kejadian kebelakangan ini menyebabkan persoalan tentang keselamatan murid semakin sukar diketepikan. Isunya bukan lagi sekadar pergaduhan, buli atau masalah disiplin. Keselamatan murid perlu dilihat secara menyeluruh iaitu bermula dari perjalanan menuju ke sekolah, keselamatan dalam kawasan sekolah, hubungan sesama pelajar sehinggalah perjalanan pulang.

Kematian seorang pelajar perempuan Tingkatan Empat di sebuah sekolah di Yong Peng, Johor pada 3 Oktober lalu telah mencetuskan kembali perbincangan tentang keselamatan sekolah. Susulan kejadian itu, Menteri Pendidikan mengarahkan pemeriksaan menyeluruh terhadap aspek pengurusan dan keselamatan sekolah termasuk rekod kehadiran ketika kelas tambahan, kawalan keselamatan serta rondaan di kawasan sekolah (Bernama, 2026a).

Perkara ini penting kerana sesuatu tragedi tidak sepatutnya hanya diikuti dengan tindakan sementara. Kita perlu melihatnya sebagai peluang menilai semula keseluruhan sistem keselamatan sekolah. Ketua Polis Negara juga mengingatkan bahawa isu keselamatan di sekolah tidak seharusnya disembunyikan semata-mata untuk menjaga reputasi institusi. Sebaliknya, kerjasama antara sekolah, Polis Diraja Malaysia, Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) dan ibu bapa perlu diperkukuh (Bernama, 2026b). Ini membawa kepada satu prinsip penting iaitu imej sekolah tidak boleh lebih penting daripada keselamatan pelajar.

Kebimbangan ini menjadi lebih nyata apabila Perdana Menteri memaklumkan di Dewan Rakyat bahawa sebanyak 5,681 kes buli dilaporkan di sekolah seluruh negara antara Januari hingga Ogos 2026. Kes tersebut merangkumi buli fizikal, verbal, bukan verbal dan buli siber. Malah, jumlah sebenar mungkin lebih tinggi sekiranya terdapat kejadian yang tidak dilaporkan (Bernama, 2026c). Angka tersebut perlu dibaca dengan berhati-hati. Ia tidak bermaksud bahawa semua sekolah di Malaysia tidak selamat atau setiap kes buli akan membawa kepada keganasan berat. Namun, jumlah itu cukup besar untuk memberitahu kita bahawa keselamatan emosi dan sosial pelajar memerlukan perhatian serius.

Buli juga tidak semestinya meninggalkan kecederaan fizikal. Ejekan berulang, pemulauan, ugutan, gangguan dalam talian dan penghinaan boleh memberi kesan yang mendalam kepada seorang remaja.

Sebab itulah usaha menangani buli perlu bergerak daripada pendekatan “bertindak selepas kejadian” kepada “mencegah sebelum kejadian.”

Selamat di dalam, selamat juga di luar pagar sekolah

Menariknya, perkembangan pada hari ini menunjukkan bahawa persoalan keselamatan murid tidak berhenti di pagar sekolah. Kabinet sebenarnya telah meluluskan dasar had laju 30 km/j di zon sekolah pada Julai 2024. Namun, sehingga 8 Oktober 2026, dasar itu masih belum diwartakan kerana penelitian terhadap pindaan undang-undang berkaitan masih dilakukan. Kementerian Pendidikan memaklumkan Kementerian Pengangkutan sedang meneliti perkara tersebut bersama beberapa agensi lain (The Star, 2026).

Dalam masa yang sama, projek rintis Zon Sekolah Selamat yang bermula di 14 sekolah di sembilan negeri dan Wilayah Persekutuan sedang diperluas ke seluruh negara. Pihak berkuasa tempatan turut bekerjasama menyusun kawasan menurunkan dan mengambil pelajar serta melaksanakan langkah memperlahankan trafik. Ini langkah yang baik.

Keselamatan anak bukan hanya persoalan tentang apa yang berlaku di dalam kelas. Jalan raya di hadapan sekolah, tempat ibu bapa menurunkan anak, lintasan pejalan kaki dan kesesakan ketika waktu pulang juga merupakan sebahagian daripada ekosistem keselamatan sekolah.

CCTV sahaja tidak mencukupi

Apabila berlaku tragedi, antara penyelesaian yang sering dibincangkan ialah penambahan CCTV dan pengawal keselamatan. Kedua-duanya penting tetapi teknologi sahaja tidak mampu menyelesaikan semuanya. Penilaian keselamatan perlu mengenal pasti lokasi dan waktu yang lebih berisiko seperti asrama, tangga, dewan, kawasan tersorok serta tempoh selepas waktu persekolahan.

Kumpulan G25 Malaysia turut mencadangkan supaya keselamatan sekolah dilihat secara menyeluruh, merangkumi keselamatan fizikal, penyeliaan asrama, CCTV, rondaan, prosedur menangani buli, kesihatan mental dan keberkesanan polisi sedia ada. Dengan kata lain, kamera boleh merakam kejadian tetapi manusia yang prihatin mungkin dapat mencegah kejadian.

Guru yang menyedari perubahan tingkah laku pelajar, rakan yang berani melaporkan ancaman, kaunselor yang mudah ditemui dan ibu bapa yang mendengar masalah anak merupakan sebahagian daripada sistem keselamatan yang tidak boleh digantikan dengan teknologi.

Jangan biarkan anak takut untuk bersuara

Salah satu cabaran terbesar ialah memastikan murid mempunyai saluran yang selamat untuk mengadu.

Pada 7 Oktober, kerajaan menyeru supaya kesedaran mengenai Tribunal Anti-Buli (TAB) dipertingkatkan. Tribunal itu menyediakan satu saluran alternatif bagi menangani kes buli melibatkan kanak-kanak dan remaja termasuk apabila mangsa merasakan aduan mereka tidak mendapat tindak balas sewajarnya daripada sekolah. Ini perkembangan yang penting.

Namun, saluran aduan hanya berguna jika pelajar mengetahui kewujudannya dan mempunyai keyakinan untuk menggunakannya. Kita perlu membina budaya di mana seorang anak boleh berkata, “Saya rasa tidak selamat,” tanpa takut dipersenda atau dianggap membawa masalah.

Dalam menangani isu ini, budaya saling menuding jari tidak banyak membantu. Seorang ahli akademik yang ditemu bual Bernama baru-baru ini mengingatkan bahawa buli melibatkan ekosistem yang lebih besar iaitu pelajar, keluarga, sekolah, rakan sebaya, masyarakat dan dunia digital (Bernama, 2026d). Sekolah perlu memastikan sistem keselamatannya berfungsi. Guru dan kaunselor perlu diberi sokongan yang mencukupi. Ibu bapa perlu peka terhadap perubahan emosi anak. Pelajar pula perlu diajar bahawa melaporkan ancaman bukanlah perbuatan mengadu tetapi tindakan melindungi diri dan orang lain.

Pihak berkuasa juga perlu memastikan dasar yang telah diputuskan dapat dilaksanakan dengan berkesan.

Kita sering mengukur kejayaan pendidikan melalui keputusan peperiksaan, jumlah A, pencapaian kokurikulum atau kedudukan sekolah. Mungkin sudah tiba masanya kita menambah satu lagi ukuran yang lebih asas iaitu adakah anak-anak kita berasa selamat ketika berada di sekolah?

Seorang anak yang hidup dalam ketakutan sukar memberikan perhatian kepada pembelajaran. Sekolah yang hebat bukan hanya sekolah yang melahirkan pelajar cemerlang tetapi sekolah yang membolehkan setiap anak belajar, berkawan dan membesar tanpa rasa takut. Setiap pagi ibu bapa melepaskan anak di pintu pagar sekolah dengan harapan. Pada petang hari, mereka mahu melihat wajah yang sama kembali di hadapan pintu rumah. Anak yang pergi ke sekolah dengan selamat mesti kita usahakan supaya pulang dengan selamat.


Rujukan

Bernama. (2026a, October 4). Kematian pelajar Tingkatan Empat: Fadhlina mahu pemeriksaan menyeluruh aspek keselamatan. Bernama.

Bernama. (2026b, October 5). IGP: Don't hide school safety issues to protect reputations. Bernama.

Bernama. (2026c, October 6). Over 5,000 bullying cases reported in schools in Jan–Aug 2026 – PM Anwar. Bernama.

Bernama. (2026d, October 6). Hentikan budaya tuding jari, tambah baik ekosistem pendidikan fokus utama. Bernama.

The Star. (2026, October 8). School zone 30km/h limit still ungazetted due to legal review, Parliament told. The Star.

Keselamatan nyawa, jadikan sekolah zon selamat

Setiap pagi, ibu bapa menghantar anak ke sekolah dengan satu kepercayaan yang sangat asas: anak mereka akan pulang dengan selamat. Mereka mungkin risau tentang peperiksaan, kerja sekolah atau prestasi akademik, tetapi tentunya tidak pernah terlintas bahawa anak yang dihantar pada waktu pagi mungkin tidak kembali ke rumah.

Namun, beberapa kejadian mutakhir di Malaysia memaksa kita bertanya satu soalan yang berat: adakah sekolah kita benar-benar selamat untuk anak-anak?

Persoalan ini bukan bertujuan menimbulkan ketakutan. Majoriti sekolah masih menjadi tempat yang selamat untuk belajar. Namun, apabila berlaku kehilangan nyawa yang dikaitkan dengan keganasan dalam persekitaran pendidikan, kita tidak boleh melihatnya sebagai satu lagi berita yang akan dilupakan selepas beberapa hari.

Dua tragedi yang mengundang persoalan

Pada 25 September 2026, seorang pelajar Tingkatan Dua meninggal dunia selepas satu kejadian di sebuah asrama sekolah di Kuala Pilah, Negeri Sembilan. Polis kemudiannya mengklasifikasikan kes tersebut sebagai kes bunuh di bawah Seksyen 302 Kanun Keseksaan. Seorang pelajar turut ditahan bagi membantu siasatan. Pihak polis pada masa yang sama mengingatkan masyarakat supaya tidak membuat spekulasi sehingga siasatan selesai (The Star, 2026).

Lebih seminggu kemudian, negara sekali lagi dikejutkan dengan kematian seorang pelajar perempuan Tingkatan Empat di sebuah sekolah di Yong Peng, Johor pada 3 Oktober 2026. Kes tersebut turut disiasat di bawah Seksyen 302 Kanun Keseksaan dan seorang remaja ditahan bagi membantu siasatan. Motif kejadian masih menjadi sebahagian daripada siasatan pihak berkuasa.

Dua kejadian dalam tempoh yang begitu dekat sewajarnya membuatkan kita merenung isu keselamatan sekolah dengan lebih serius.

Kita perlu berhati-hati supaya tidak menghukum mana-mana pihak sebelum proses undang-undang selesai. Namun, kita juga tidak seharusnya menunggu satu lagi tragedi sebelum mengambil tindakan.

Keselamatan bukan sekadar pagar dan pengawal

Apabila bercakap tentang keselamatan sekolah, kita biasanya membayangkan pagar, pengawal keselamatan dan kamera litar tertutup (CCTV). Semua ini penting, tetapi keselamatan pelajar sebenarnya jauh lebih luas.

Susulan kejadian di Yong Peng, Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) mengarahkan penelitian dan audit terhadap aspek keselamatan sekolah, termasuk kawalan pintu masuk, rondaan, CCTV, pematuhan prosedur keselamatan dan pelaksanaan tanggungjawab pihak yang berkaitan.

Perkara ini memberi satu pengajaran penting. Memasang CCTV sahaja tidak mencukupi. Persoalannya ialah: adakah kamera berada di lokasi strategik? Adakah semuanya berfungsi? Siapa yang memantaunya? Bagaimana pula kawasan yang terlindung daripada pengawasan?

Sebab itulah keselamatan sekolah perlu dilihat sebagai satu ekosistem keselamatan, bukannya sekadar penyediaan kemudahan fizikal. KPM (2026a) melalui Garis Panduan Pengurusan Sekolah Selamat turut menyediakan kerangka bagi membantu institusi pendidikan mengurus aspek keselamatan secara lebih sistematik.

Buli juga tidak boleh dipandang ringan

Lebih membimbangkan, sebanyak 5,681 kes buli dilaporkan di sekolah di seluruh negara antara Januari hingga Ogos 2026, melibatkan antaranya buli fizikal, verbal, bukan verbal dan buli siber (Bernama, 2026).

Angka tersebut tidak bermaksud setiap kes buli akan membawa kepada keganasan serius. Namun, ia menunjukkan bahawa tingkah laku agresif, penghinaan, intimidasi dan penyalahgunaan kuasa dalam kalangan rakan sebaya tidak boleh dianggap sekadar “budak-budak bergurau”.

Sekolah mesti mempunyai mekanisme yang membolehkan tanda-tanda awal dikenal pasti sebelum sesuatu konflik menjadi lebih serius. KPM juga telah menyediakan garis panduan berkaitan pengurusan salah laku buli serta memperkenalkan Polisi Perlindungan Murid Sekolah untuk memperkukuh perlindungan dan kesejahteraan murid (Kementerian Pendidikan Malaysia, 2026b).

Cabaran sebenar bukan sekadar mempunyai polisi yang baik. Persoalannya ialah sejauh mana polisi tersebut benar-benar dilaksanakan dan difahami di peringkat sekolah.
Anak mesti mempunyai tempat untuk mengadu

Satu lagi perkara yang harus diberikan perhatian ialah komunikasi.

Ada pelajar yang takut melaporkan ancaman kerana bimbang dilabel sebagai lemah, pengadu atau pembawa masalah. Ada juga yang mungkin merasakan aduan mereka tidak akan dipercayai.

Di sinilah guru kelas, guru disiplin, kaunselor, warden dan pentadbir memainkan peranan yang amat besar. Kita memerlukan budaya sekolah yang membolehkan seorang murid berkata, “Saya takut,” dan ada orang dewasa yang benar-benar mendengarnya.

Pendekatan Sedar, Peduli dan Bertindak yang diketengahkan melalui Kempen Antibuli PEKARASA juga membawa mesej yang sangat penting. Mengetahui bahawa sesuatu sedang berlaku belum mencukupi. Kepedulian mesti diterjemahkan kepada tindakan.

Sekiranya seorang pelajar beberapa kali mengadu bahawa dirinya diancam, diganggu atau takut kepada seseorang, aduan seperti itu tidak sepatutnya dianggap perkara kecil.
Ibu bapa perlu membaca perubahan anak

Tanggungjawab keselamatan bukan terletak pada sekolah semata-mata.

Ibu bapa perlu lebih peka terhadap perubahan tingkah laku anak. Anak yang tiba-tiba enggan ke sekolah, menjadi terlalu pendiam, takut berjumpa seseorang, mengalami perubahan emosi atau sering kehilangan barang mungkin sedang cuba menyampaikan sesuatu.

Tidak semua perubahan tersebut bermaksud anak dibuli atau berada dalam bahaya. Namun, perubahan yang ketara wajar membuka ruang perbualan antara ibu bapa dengan anak.

Daripada kita hanya bertanya, “Kenapa keputusan peperiksaan turun?”, mungkin sekali-sekala kita perlu bertanya:

“Adakah kamu rasa selamat di sekolah?”

Soalan yang begitu ringkas mungkin membuka cerita yang selama ini dipendam.
Sekolah selamat ialah tanggungjawab bersama

Selepas tragedi berlaku, mudah untuk kita mencari siapa yang harus dipersalahkan. Tetapi penyelesaian jangka panjang memerlukan sesuatu yang lebih besar daripada mencari seorang pesalah.

Sekolah perlu melakukan audit keselamatan secara berkala, mengenal pasti kawasan berisiko, memastikan CCTV berfungsi, memperkemas rondaan dan menyediakan saluran aduan yang benar-benar dipercayai pelajar. Warden asrama pula perlu mempunyai keupayaan mengenal pasti konflik, intimidasi dan perubahan tingkah laku penghuni.

Pada masa yang sama, pendidikan tentang empati, pengurusan kemarahan, penyelesaian konflik dan menghormati orang lain perlu diberikan tempat yang sama penting dengan pencapaian akademik.

Masyarakat juga mempunyai tanggungjawab. Apabila sesuatu tragedi berlaku, jangan kita menyebarkan gambar, identiti, khabar angin atau tuduhan yang belum disahkan. Keghairahan mendapatkan “cerita sebenar” tidak seharusnya mengatasi hak keluarga mangsa dan proses keadilan.

Jangan tunggu tragedi seterusnya

Sekolah bukan sekadar bangunan tempat anak-anak mengejar A dalam peperiksaan. Di situlah mereka membina persahabatan, belajar mengurus emosi, mengenali nilai kemanusiaan dan menghabiskan sebahagian besar kehidupan remaja mereka.

Sebab itu ukuran kejayaan sebuah sekolah tidak boleh hanya berdasarkan keputusan peperiksaan.

Sekolah yang cemerlang ialah sekolah yang membolehkan setiap anak belajar tanpa rasa takut.

Tragedi yang berlaku harus menjadi titik muhasabah bersama. Kita mungkin tidak mampu menjamin bahawa tiada langsung konflik akan berlaku, tetapi kita mampu membina sistem yang mengesan tanda awal, memberi ruang kepada anak untuk bersuara dan bertindak sebelum keadaan menjadi lebih buruk.

Apabila seorang ibu atau ayah menghantar anak ke sekolah pada waktu pagi, mereka menyerahkan sesuatu yang jauh lebih berharga daripada pencapaian akademik — mereka menyerahkan kepercayaan bahawa anak itu akan dijaga dan pulang ke rumah dengan selamat.

Kepercayaan itu tidak boleh kita persia-siakan.

Rujukan

Bernama. (2026, October 6). 5,681 bullying cases recorded in schools from January to August 2026. Bernama.

Kementerian Pendidikan Malaysia. (2026a). Garis panduan pengurusan sekolah selamat. Kementerian Pendidikan Malaysia.

Kementerian Pendidikan Malaysia. (2026b). Polisi perlindungan murid sekolah. Kementerian Pendidikan Malaysia.

Kementerian Pendidikan Malaysia. (2026c). Garis panduan pengurusan dan pelaporan kes buli di institusi pendidikan bawah Kementerian Pendidikan Malaysia. Kementerian Pendidikan Malaysia.

Kementerian Pendidikan Malaysia. (2026, July). Kempen Antibuli PEKARASA: Sedar, peduli dan bertindak. Kementerian Pendidikan Malaysia.

The Star. (2026, September 26). Kuala Pilah student death is a murder case, says state police chief. The Star.

Pembangunan komuniti berkesan di Melaka: Mengimbangi warisan, inovasi dan kesejahteraan sosial

Pengenalan

Melaka, sebuah negeri yang kaya dengan lipatan sejarah dan kebudayaan, memegang kedudukan unik dalam lanskap pembangunan sosioekonomi Malaysia. Diiktiraf sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO, Melaka bukan sahaja menjadi pintu masuk sejarah peradaban nusantara, malah merupakan sebuah wilayah yang dinamik dengan potensi sosial dan ekonomi tempatan yang pesat berkembang. Kepelbagaian etnik dan warisan budaya yang diwarisi daripada komuniti Melayu, Cina, India hinggalah masyarakat Baba Nyonya, Chetti dan Portugis membentuk fabrik sosial yang sungguh unik dan berdaya tahan.

Pembangunan komuniti yang berkesan di Melaka memerlukan pendekatan holistik yang mampu mengimbangi antara pemeliharaan warisan sejarah yang bernilai tinggi dengan pemodenan berasaskan inovasi. Dalam menghadapi era globalisasi dan ketidaktentuan ekonomi, fokus pembangunan perlu dijajarkan untuk memperkasakan modal insan tempatan, menguatkan ekonomi akar umbi serta memelihara kelestarian alam sekitar demi kesejahteraan generasi masa kini dan akan datang.

Kerangka Teori Tokoh Pembangunan Komuniti Dunia

Bagi memperkasakan pemahaman mengenai pelaksanaan strategi di Melaka, pendekatan yang diambil boleh dihubungkaitkan dengan beberapa teori dan tokoh pembangunan komuniti terkemuka dunia.

Pertama, Teori Modal Sosial (Robert D. Putnam). Putnam menekankan kepentingan jaringan sosial, norma kepercayaan (trust) dan timbal balik dalam membina komuniti berdaya tahan. Di Melaka, konsep ini dicerminkan melalui penguatan institusi tempatan (JKKK/MPKK) dan semangat gotong-royong yang mengeratkan hubungan antara pelbagai latar belakang kaum dan budaya.

Kedua, Pendidikan Kritis dan Pemerkasaan (Paulo Freire). Menerusi karya terkenal Pedagogy of the Oppressed, Freire mengemukakan bahawa pembangunan komuniti sebenar berlaku melalui kesedaran kritis (conscientization) dan dialog interaktif. Dalam konteks Melaka, ini diterjemahkan menerusi program inklusi digital dan pendidikan sepanjang hayat di Pusat Ekonomi Digital (PEDi) untuk membolehkan komuniti luar bandar berfikir secara kritis dan berdaya saing.

Ketiga, Pembangunan Berasaskan Aset Komuniti / ABCD (John L. McKnight & John P. Kretzmann). Pendekatan Asset-Based Community Development (ABCD) berfokus kepada mengenal pasti dan memanfaatkan kekuatan serta aset dalaman komuniti berbanding memberi tumpuan kepada kekurangan sahaja. Pelaksanaan Pelancongan Berasaskan Komuniti (CBT) di Melaka memanfaatkan warisan sejarah, seni budaya dan keunikan kampung tradisional sebagai aset utama pembangunan ekonomi setempat.

Teras Utama Pembangunan Komuniti

Untuk mencapai pembangunan yang inklusif dan lestari, strategi pembangunan komuniti di Melaka berlandaskan empat teras utama yang saling melengkapi.

1. Penguatan Infrastruktur Sosial dan Komuniti

Infrastruktur sosial yang kukuh merupakan tulang belakang kepada perpaduan dan kesejahteraan sesebuah masyarakat. Di Melaka, peranan institusi tempatan amat kritikal sebagai jambatan perantara antara kerajaan negeri dan rakyat. Bagi menyokong aspirasi ini, dewan awam dan pusat komuniti perlu dinaik taraf menjadi hab pelbagai fungsi yang menyediakan ruang kondusif bagi aktiviti kebudayaan, latihan kemahiran, sukan serta dialog kemasyarakatan.

Pada masa yang sama, kepimpinan institusi tempatan seperti Jawatankuasa Kemajuan dan Keselamatan Kampung (JKKK) serta Majlis Pengurusan Komuniti Kampung (MPKK) perlu terus diperkasakan menerusi latihan tadbir urus dan pengurusan krisis agar mereka mampu bertindak sebagai ejen perubahan yang proaktif di peringkat akar umbi. Usaha ini diperkukuhkan lagi dengan penglibatan aktif jaringan sukarelawan daripada pertubuhan bukan kerajaan (NGO) dan badan tempatan dalam menangani isu-isu kebajikan, keselamatan bandar dan sokongan moral masyarakat secara menyeluruh.

2. Pembangunan Ekonomi Lokal dan Pelancongan Berasaskan Komuniti (CBT)

Sektor pelancongan merupakan nadi utama ekonomi Melaka. Walau bagaimanapun, manfaat pelancongan perlu diagihkan secara saksama kepada masyarakat tempatan menerusi model Pelancongan Berasaskan Komuniti (Community-Based Tourism - CBT) dan pemerkasaan Perusahaan Kecil dan Sederhana (PKS). Menerusi model CBT, konsep inap desa dan pengalaman budaya tempatan dapat dikembangkan ke kawasan luar bandar seperti Kampung Morten, kawasan pesisir pantai serta perkampungan tradisional di daerah Jasin dan Alor Gajah.

Di samping itu, pemerkasaan PKS tempatan dilaksanakan melalui penyediaan akses modal, latihan reka bentuk produk dan pemasaran digital bagi pengusaha kraf tangan, makanan tradisional seperti dodol dan belacan serta perkhidmatan tempatan. Langkah ini dilengkapkan lagi dengan galakan terhadap keusahawanan sosial yang membolehkan entiti perniagaan menyalurkan sebahagian keuntungan untuk pembangunan prasarana setempat dan bantuan golongan rentan.

3. Inklusi Digital dan Pendidikan

Pembangunan modal insan yang berkualiti tinggi menjadi keutamaan dalam memastikan komuniti Melaka tidak ketinggalan dalam arus ekonomi digital dan revolusi industri masa kini. Contohnya, Pendidikan Teknikal dan Vokasional (TVET) telah memanfaatkan keberadaan institusi pengajian tinggi dan latihan seperti Universiti Teknikal Malaysia Melaka (UTeM), Politeknik dan Kolej Komuniti untuk menyediakan program latihan TVET yang relevan dengan keperluan industri tempatan. Seterusnya Literasi Digital Komuniti telah memperluas peranan Pusat Ekonomi Digital (PEDi) di seluruh daerah bagi menyediakan latihan celik digital, e-dagang dan keselamatan siber untuk usahawan kecil serta warga emas. Akhirnya, Pembelajaran Sepanjang Hayat telah mewujudkan program latihan semula kemahiran (reskilling) dan peningkatan kemahiran (upskilling) untuk golongan belia dan ibu tunggal bagi meningkatkan kebolehpasaran mereka.

4. Pembangunan Mampan dan Kelestarian Alam Sekitar

Pembangunan yang berkesan mesti bergerak seiring dengan pemeliharaan ekosistem alam sekitar. Inisiatif Teknologi Hijau yang diterajui oleh Negeri Melaka perlu diterjemahkan ke peringkat komuniti secara praktikal. Antaranya adalah pengurusan sisa dan kitar semula melalui penggalakan program pengasingan sisa di punca, komposting komuniti dan kempen pengurangan penggunaan plastik sekali guna di premis perniagaan tempatan.

Seterusnya, pemeliharaan ekosistem sungai dan pesisir yang melibatkan komuniti setempat dalam pemeliharaan kualiti air Sungai Melaka dan zon pantai bagi memastikan kelestarian alam sekitar dan sektor perikanan/pelancongan. Program dan kempen kualiti hidup bandar dan luar bandar telah mewujudkan ruang hijau awam yang mencukupi, pengangkutan awam mesra alam serta infrastruktur asas yang berkualiti di semua daerah.

Perbandingan Inisiatif Teras Pembangunan Komuniti di Negeri-Negeri Lain

Sebagai perbandingan strategik, fokus pembangunan komuniti di Melaka yang mengimbangi warisan dan pemodenan boleh dinilai bersama pendekatan yang dilaksanakan oleh beberapa negeri lain di Malaysia.

Selangor (Inisiatif Komuniti Mampan & Lokalisasi SDG): Selangor memberi penekanan tinggi terhadap perancangan bandar mampan dan penyertaan akar umbi melalui Projek APPGM-SDG dan program komuniti rendah karbon, yang menggalakkan perniagaan mikro tempatan serta penyelesaian berteraskan Matlamat Pembangunan Mampan.

Johor (Agenda Kemajuan Bangsa Johor & Pembangunan Koridor Ekonomi): Johor menumpukan kepada pemerkasaan identiti perpaduan komuniti berasaskan konsep "Bangsa Johor" serta penglibatan modal insan tempatan dalam hab ekonomi strategik seperti Iskandar Malaysia dan projek pembangunan wilayah untuk menangani jurang kemiskinan dan memperkasakan PKS.

Sarawak (Ekonomi Digital & Pembangunan Luar Bandar Inklusif): Sarawak memberi fokus utama kepada merapatkan jurang digital dan ketersambungan kawasan pedalaman menerusi Strategi Pembangunan Pasca COVID-19 (PCDS 2030), memperluas literasi digital, infrastruktur telekomunikasi dan keusahawanan komuniti luar bandar.

Cabaran dan Langkah Penyelesaian

Pelaksanaan pembangunan komuniti di Melaka tidak terlepas daripada pelbagai cabaran sosioekonomi. Jadual di bawah merumuskan cabaran utama yang dihadapi beserta langkah penyelesaian strategik:

Kesimpulan

Pembangunan komuniti yang berkesan di Melaka bukan sekadar mengenai pembangunan fizikal dan prasarana, malah melibatkan pembinaan daya tahan sosial, pemerkasaan ekonomi tempatan dan pemeliharaan warisan budaya yang tiada nilainya. Dengan mengimbangi antara tradisi dan inovasi, Melaka berpotensi menjadi model negeri sejahtera yang inklusif dan berdaya saing di peringkat nasional mahupun antarabangsa.

Kunci kejayaan masa depan Melaka terletak pada sinergi rapat antara empat pihak (Quadruple Helix): pihak kerajaan, institusi akademik, sektor swasta dan masyarakat akar umbi. Melalui komitmen padu dan kerjasama berterusan ini, aspirasi untuk melahirkan komuniti Melaka yang maju, berdaya tahan dan beridentiti tinggi akan dapat direalisasikan fully demi kesejahteraan bersama.


Rujukan

Jabatan Perancangan Bandar dan Desa Negeri Melaka. (2020). Rancangan Struktur Negeri Melaka 2035. Kerajaan Negeri Melaka.

Kementerian Pelancongan, Seni dan Budaya Malaysia. (2021). Dasar Pelancongan Negara 2020–2030. MOTAC.

Mohd Hasrol, M., & Ahmad, Z. (2019). Pemeliharaan warisan dan pelancongan berkelanjutan di Melaka: Kajian kes pembangunan komuniti tempatan. Jurnal Pengajian Melayu, 30(1), 45–62.

UNESCO World Heritage Centre. (2008). Melaka and George Town, Historic Cities of the Straits of Malacca. UNESCO.

Universiti Teknikal Malaysia Melaka. (2022). Laporan Inisiatif Teknologi Hijau dan Pemerkasaan Digital Komuniti Melaka. Penerbit UTeM.

Sirah yang buat saya berfikir

Saya pernah membaca sebuah buku sirah Nabi Muhammad SAW karya Sheikh Safiur Rahman Al-Mubarakpuri, iaitu kitab Ar-Raheeq Al-Makhtum yang menceritakan sejarah kehidupan Baginda SAW.

Pembacaannya sangat menarik dan menyentuh hati. Namun, saya tidak sempat menghabiskan bacaan kerana kesibukan. Pada suatu ketika, saya cuba meneruskan semula pembacaan. Saya berasa rugi jika tidak meneruskannya kerana penceritaan tentang kehidupan Rasulullah SAW sangat terperinci dan penuh pengajaran.

Lalu saya tertanya-tanya, mengapakah penulis begitu bersungguh-sungguh dan mendalam dalam menceritakan kisah kehidupan Rasulullah SAW?

Selepas itu, saya kembali menyelak beberapa helaian untuk meneruskan bacaan. Semakin dibaca, semakin saya memahami bahawa sirah bukan sekadar kisah sejarah tetapi mengandungi banyak pengajaran yang boleh dijadikan panduan dalam kehidupan.

Bahagian yang paling menarik bagi saya ialah peringkat awal dakwah Baginda SAW. Ketika itu, dakwah bermula dalam lingkungan yang kecil, khususnya dalam kalangan ahli keluarga dan para sahabat terdekat. Cara hidup, akhlak, interaksi dan keperibadian Baginda dapat dilihat secara langsung oleh mereka. Hal ini menjadikan penerimaan terhadap dakwah lebih mudah kerana mereka mengenali Baginda dengan dekat dan mengetahui kejujuran serta kemuliaan akhlaknya.

Namun, penerimaan dakwah dalam kalangan masyarakat yang lebih luas bukanlah sesuatu yang mudah dan berlaku secara serta-merta. Perjalanan dakwah memerlukan kesabaran, kebijaksanaan dan keteguhan hati.

Jarak dan kepadatan sosial juga memainkan peranan dalam sesuatu hubungan. Namun, jarak dan hubungan sosial ini mulai menjadi semakin dekat apabila berlaku proses kenal-mengenal dan timbulnya kepercayaan antara satu sama lain. Hubungan itu tidak lagi hanya bersifat luaran, bahkan mula menyentuh aspek dalaman dan perasaan.

Inilah yang dapat dilihat pada sahabat hebat, Abu Bakar As-Siddiq RA. Kepercayaan beliau terhadap Rasulullah SAW sangat kuat. Apabila orang lain mempertikaikan atau meragui sesuatu tentang Baginda, Abu Bakar tetap meletakkan kepercayaan yang tinggi terhadap Rasulullah SAW. Kisah-kisah para sahabat seperti Bilal dan yang lain juga memperlihatkan keyakinan yang mendalam terhadap Baginda.

Maknanya, kepercayaan dan keyakinan Abu Bakar terhadap Rasulullah SAW bukanlah sesuatu yang sedikit. Ia merupakan kepercayaan yang sangat kuat sehingga tidak mudah digugat.

Bagaimana sikap dan tindakan Baginda SAW dapat menarik hati Abu Bakar sehingga beliau sanggup mempertahankan peribadi dan dakwah Rasulullah SAW?

Menarik untuk melihat bagaimana Baginda SAW membina hubungan dan menyuburkan kepercayaan bersama Abu Bakar. Kedalaman hubungan seperti ini boleh membantu kita memahami bagaimana hubungan rapat dibentuk, sama ada dengan sahabat, keluarga, rakan sekerja ataupun pelajar.

Satu faktor yang sangat berpengaruh pada diri Baginda SAW ialah akhlaknya. Sepanjang kehidupan Baginda, masyarakat mengenali Baginda sebagai seorang yang sangat dipercayai.

Masyarakat menyukai Baginda SAW kerana sifat al-Amin, iaitu seorang yang jujur dan boleh dipercayai. Kejujuran ini memberi kesan yang sangat besar. Kita dapat membayangkan bagaimana seseorang yang jujur dan menepati janji akan mudah memperoleh kepercayaan orang lain. Apabila seseorang telah meletakkan kepercayaan kepadanya, dia tidak mencari alasan untuk berdalih atau mungkir janji.

Akhlak dan adab membentuk tingkah laku yang mengagumkan. Orang di sekeliling akan tertarik dengan tingkah laku yang baik dan mulia. Namun, akhlak dan adab bukanlah sesuatu yang terbentuk dalam satu masa. Ia melalui proses yang panjang dan berterusan.

Mari kita lihat ayat al-Quran yang berkaitan dengan akhlak. Allah SWT berfirman:

“Dan sesungguhnya engkau benar-benar berbudi pekerti yang agung.”

Ayat ini menggambarkan kemuliaan akhlak Rasulullah SAW. Akhlak yang luhur dapat dilihat melalui dua sudut iaitu aspek luaran dan aspek dalaman Baginda SAW.

Kita boleh melihat aspek luaran dahulu kerana ia merupakan gambaran kepada sifat-sifat dalamannya.

Dari aspek berbicara, Baginda SAW memiliki lisan yang fasih. Bahasa yang digunakan mudah difahami, penggunaan perkataannya padat dan tujuannya tepat. Pertuturan Baginda juga penuh dengan kelembutan dan hikmah.

Kerana lisannya sangat fasih dan penuh makna, setiap butir kata Baginda SAW mempunyai pengaruh yang besar terhadap orang yang mendengarnya. Baginda tidak suka menggunakan kata-kata yang mengelirukan atau terlalu berlebihan. Sebaliknya, tutur katanya jelas, tepat dan mempunyai keindahan bahasa.

Daripada hadis-hadis Baginda SAW, kita dapat memahami pelbagai petunjuk kehidupan yang boleh diikuti oleh semua golongan sama ada lelaki atau perempuan, ibu bapa atau anak-anak, pemimpin ataupun pengikut.

Keseluruhan kisah ini menunjukkan bahawa kekuatan dakwah Rasulullah SAW bukan hanya terletak pada penyampaian ajaran tetapi juga pada keperibadian, kejujuran, hubungan yang dibina, adab, akhlak dan cara Baginda berkomunikasi dengan manusia. Semua itu menjadi sebab mengapa orang di sekeliling Baginda mampu menaruh kepercayaan yang begitu tinggi terhadapnya.

Ketenteraman hidup dan kesejahteraan keluarga di Malaysia

Ketenteraman hidup dan kesejahteraan keluarga merupakan asas penting kepada pembentukan masyarakat yang stabil dan harmoni. Dalam konteks Malaysia, kesejahteraan keluarga tidak seharusnya diukur berdasarkan pendapatan semata-mata. Ia turut melibatkan keadaan tempat tinggal yang selamat dan selesa, hubungan kekeluargaan yang baik, kesihatan fizikal dan emosi, keselamatan pekerjaan, akses kepada pendidikan serta keupayaan sesebuah keluarga menjalani kehidupan harian tanpa tekanan yang berlebihan.

Perubahan ekonomi dan sosial yang pesat, khususnya di kawasan bandar, menjadikan usaha mencapai ketenteraman hidup semakin mencabar. Keluarga hari ini berhadapan dengan kos sara hidup, tekanan pekerjaan, kesesakan lalu lintas, kos perumahan, penjagaan anak dan warga emas serta perubahan corak kehidupan akibat perkembangan teknologi. Walaupun bandar menawarkan lebih banyak peluang pekerjaan, pendidikan dan kemudahan, kehidupan bandar juga boleh menghasilkan tekanan yang memberi kesan secara langsung kepada institusi keluarga.

Kos Sara Hidup dan Tekanan Kewangan

Antara cabaran paling ketara ialah peningkatan kos kehidupan harian. Perbelanjaan keluarga bukan sahaja melibatkan makanan, tetapi juga sewa atau ansuran rumah, utiliti, pengangkutan, pendidikan anak, penjagaan kesihatan, insurans, telekomunikasi dan pelbagai keperluan lain.

Cabaran ini lebih terasa dalam kalangan keluarga berpendapatan rendah dan sederhana yang tinggal di kawasan bandar. Sebagai contoh, pasangan muda yang bekerja di Kuala Lumpur atau Petaling Jaya mungkin mempunyai dua sumber pendapatan, tetapi sebahagian besar pendapatan bulanan perlu diperuntukkan untuk sewa rumah, bayaran kenderaan, petrol atau pengangkutan awam, taska serta makanan. Apabila berlaku perbelanjaan tidak dijangka seperti kerosakan kenderaan atau ahli keluarga jatuh sakit, simpanan keluarga boleh terjejas dengan cepat.

Tekanan kewangan yang berpanjangan boleh mempengaruhi hubungan dalam keluarga. Perselisihan mengenai perbelanjaan, hutang atau pembahagian tanggungjawab boleh berlaku apabila keluarga mempunyai ruang kewangan yang terlalu kecil. Dalam keadaan tertentu, ibu bapa mungkin mengambil kerja tambahan atau bekerja lebih masa. Pendapatan mungkin bertambah, tetapi masa bersama pasangan dan anak pula semakin berkurangan.
Perumahan dan Persekitaran Kehidupan Bandar

Rumah merupakan ruang utama untuk keluarga mendapatkan ketenangan. Namun, kemampuan memiliki atau menyewa kediaman yang sesuai menjadi cabaran kepada sebahagian isi rumah bandar. Ada keluarga yang terpaksa memilih kediaman lebih kecil atau tinggal lebih jauh dari tempat kerja kerana faktor kemampuan.

Kepadatan perumahan juga mempunyai kesan terhadap kesejahteraan. Sebuah keluarga dengan beberapa orang anak yang tinggal dalam unit kediaman kecil mungkin menghadapi masalah kekurangan ruang belajar, ruang bermain dan privasi. Bagi ibu atau bapa yang bekerja dari rumah, ruang yang terhad boleh menyebabkan urusan kerja dan kehidupan keluarga bertindih.

Kualiti kawasan kejiranan turut memainkan peranan. Kemudahan seperti taman permainan, kawasan hijau, pusat komuniti, klinik, sekolah dan pengangkutan awam membantu meningkatkan kualiti kehidupan keluarga. Sebaliknya, persekitaran yang bising, sesak, tidak selamat atau kurang kemudahan boleh meningkatkan tekanan kehidupan harian.

Tekanan Masa, Pekerjaan dan Perjalanan

Kehidupan di bandar sering dikaitkan dengan kekurangan masa. Seorang pekerja mungkin perlu keluar rumah pada awal pagi, menghadapi perjalanan yang panjang dan hanya pulang selepas waktu kerja. Jika kedua-dua ibu bapa bekerja, rutin menghantar dan mengambil anak dari sekolah atau pusat jagaan perlu disusun dengan teliti.

Bayangkan sebuah keluarga yang tinggal di pinggir Lembah Klang tetapi ibu dan bapa bekerja di pusat bandar. Masa perjalanan pergi dan balik boleh mengambil sebahagian besar daripada hari mereka, khususnya apabila berlaku kesesakan. Selepas pulang, mereka masih perlu menyediakan makan malam, membantu kerja sekolah anak dan mengurus rumah. Keadaan seperti ini mungkin kelihatan sebagai rutin biasa, tetapi apabila berlaku setiap hari, ia boleh menyebabkan keletihan fizikal dan emosi.

Kesannya bukan sahaja dirasai oleh ibu bapa. Anak-anak juga boleh mengalami kekurangan masa berkualiti bersama keluarga. Hubungan keluarga tidak semestinya menjadi lemah kerana ibu bapa bekerja, tetapi tekanan masa boleh mengurangkan peluang untuk berbual, makan bersama atau mengetahui masalah yang sedang dihadapi oleh anak.

Kesihatan Mental dan Kesejahteraan Emosi

Kesejahteraan keluarga juga berkait rapat dengan kesihatan mental. Tekanan kewangan, beban kerja, masalah hubungan, tanggungjawab menjaga anak atau ibu bapa yang semakin berusia serta ketidakpastian masa depan boleh menjejaskan kesejahteraan emosi seseorang.

Di bandar, seseorang boleh dikelilingi ribuan manusia tetapi masih berasa terasing. Hubungan kejiranan yang semakin longgar dan kehidupan yang terlalu sibuk boleh mengecilkan rangkaian sokongan sosial. Bagi ibu atau bapa tunggal, penjaga warga emas dan keluarga yang jauh daripada saudara-mara, ketiadaan sistem sokongan boleh menjadikan tanggungjawab harian lebih berat.

Masalah kesihatan mental dalam seorang ahli keluarga juga boleh memberi kesan kepada ahli yang lain. Ibu bapa yang mengalami tekanan melampau mungkin menjadi cepat marah atau sukar memberikan perhatian kepada anak. Pasangan pula mungkin mengalami konflik komunikasi. Oleh itu, penjagaan kesihatan mental perlu dilihat sebagai sebahagian daripada agenda kesejahteraan keluarga dan bukannya isu individu semata-mata.

Teknologi dan Perubahan Hubungan Keluarga

Teknologi membawa banyak manfaat kepada keluarga Malaysia. Urusan pembayaran, pendidikan, komunikasi, pembelian barangan dan pekerjaan menjadi lebih mudah. Namun, penggunaan peranti dan media sosial secara berlebihan turut mewujudkan cabaran baharu.

Situasi sebuah keluarga makan bersama tetapi setiap orang melihat telefon masing-masing bukan sesuatu yang asing. Mereka berada di ruang yang sama, tetapi interaksi sebenar semakin sedikit. Dalam kalangan kanak-kanak dan remaja, penggunaan internet tanpa kawalan pula boleh mendedahkan mereka kepada buli siber, kandungan tidak sesuai, penipuan dalam talian serta tekanan sosial akibat perbandingan kehidupan melalui media sosial.

Bagi ibu bapa, cabarannya ialah mencari keseimbangan. Larangan semata-mata mungkin tidak berkesan. Sebaliknya, keluarga memerlukan literasi digital, peraturan penggunaan peranti yang munasabah dan teladan daripada orang dewasa sendiri.

Kelompok yang Lebih Terdedah

Walaupun cabaran kehidupan memberi kesan kepada hampir semua keluarga, tahap kesannya tidak sama. Keluarga berpendapatan rendah lebih terdedah kepada kenaikan harga dan kejutan kewangan kerana mempunyai simpanan yang terhad. Golongan pertengahan pula boleh mengalami tekanan apabila peningkatan pendapatan tidak seiring dengan komitmen perumahan, pendidikan, pengangkutan dan penjagaan keluarga.

Ibu atau bapa tunggal menghadapi cabaran yang berbeza kerana tanggungjawab pendapatan dan penjagaan mungkin dipikul oleh seorang individu. Pasangan muda pula berhadapan dengan persoalan kemampuan memiliki rumah dan membesarkan anak. Pada masa yang sama, keluarga yang menjaga warga emas menghadapi kos rawatan, pengangkutan dan keperluan penjagaan jangka panjang.

Kanak-kanak dan remaja merupakan kelompok yang menerima kesan secara tidak langsung tetapi sangat penting. Tekanan dalam rumah, kekurangan ruang, konflik ibu bapa dan kekurangan masa bersama keluarga boleh mempengaruhi emosi, pembelajaran dan perkembangan sosial mereka.

Ke Arah Keluarga dan Bandar yang Lebih Sejahtera

Meningkatkan kesejahteraan keluarga memerlukan pendekatan yang melangkaui bantuan kewangan jangka pendek. Dasar perumahan yang mampu didiami, bukan sekadar mampu dibeli, perlu mengambil kira lokasi pekerjaan, pengangkutan, sekolah dan kemudahan komuniti. Pengangkutan awam yang cekap pula boleh mengurangkan masa perjalanan dan memberikan kembali masa kepada keluarga.

Tempat kerja juga mempunyai peranan. Pengaturan kerja yang lebih fleksibel, cuti keluarga yang sesuai dan budaya kerja yang menghormati batas antara pekerjaan dengan kehidupan peribadi boleh membantu pekerja menjalankan tanggungjawab keluarga tanpa menjejaskan produktiviti.

Pada peringkat komuniti, taman, perpustakaan, pusat aktiviti, kemudahan sukan dan program kejiranan menyediakan ruang untuk keluarga berinteraksi. Sokongan penjagaan kanak-kanak dan warga emas yang mudah dicapai juga penting, terutama kepada keluarga bandar yang tidak mempunyai saudara-mara berdekatan.

Dalam keluarga sendiri, beberapa perkara yang kelihatan kecil boleh membawa kesan besar. Makan bersama tanpa telefon, menyediakan masa untuk mendengar masalah anak, merancang kewangan bersama pasangan dan berkongsi tanggungjawab rumah tangga dapat membantu membina hubungan yang lebih kukuh.

Kesimpulan

Ketenteraman hidup dan kesejahteraan keluarga di Malaysia berkait rapat dengan keadaan ekonomi, perumahan, pekerjaan, kesihatan, persekitaran komuniti dan hubungan antara ahli keluarga. Cabaran kehidupan moden, khususnya di bandar, menunjukkan bahawa peningkatan pendapatan atau pembangunan fizikal sahaja belum tentu menghasilkan kehidupan yang lebih sejahtera.

Keluarga memerlukan pendapatan yang mencukupi, tetapi mereka juga memerlukan masa, ruang, keselamatan, sokongan sosial dan hubungan yang sihat. Justeru, kesejahteraan keluarga perlu menjadi pertimbangan dalam perancangan bandar, dasar pekerjaan, sistem pengangkutan, penyediaan perumahan serta pembangunan sosial negara.

Pada akhirnya, ukuran sebuah bandar yang baik bukan sekadar jumlah bangunan tinggi, pusat perniagaan atau peluang ekonomi yang diwujudkan. Ukuran yang lebih bermakna ialah sama ada keluarga yang tinggal di dalamnya mempunyai peluang untuk hidup dengan selamat, membesarkan anak dalam persekitaran yang baik, menjaga ahli keluarga yang memerlukan dan masih mempunyai masa serta ruang untuk menikmati kehidupan bersama.

Rasuah parah apabila orang berjawatan tinggi hilang amanah

Rasuah bukanlah masalah baharu di Malaysia. Namun dalam tempoh kira-kira sepuluh tahun kebelakangan ini, isu rasuah dan penyalahgunaan kuasa mendapat perhatian yang lebih besar apabila siasatan dan pendakwaan melibatkan bekas perdana menteri, menteri dan ahli politik, pegawai kanan kerajaan, pegawai penguat kuasa serta individu yang mempunyai pengaruh dalam organisasi dan perniagaan.

Perkembangan ini menimbulkan satu persoalan penting. Adakah banyaknya kes berprofil tinggi menunjukkan rasuah di Malaysia semakin buruk, atau adakah ia menunjukkan institusi penguatkuasaan semakin berani menyiasat mereka yang mempunyai kuasa?

Jawapannya tidak semudah memilih salah satu. Jumlah tangkapan atau pendakwaan sahaja tidak cukup untuk mengukur tahap rasuah sesebuah negara. Kita perlu melihat keseluruhan rantaian keadilan, bermula daripada siasatan, pertuduhan, perbicaraan, rayuan, sabitan atau pembebasan, sehinggalah kepada pemulihan aset. Lebih penting, masyarakat mahu mengetahui sama ada undang-undang dilaksanakan secara konsisten tanpa mengira kedudukan seseorang.

Mengapa rasuah dan kuasa sering bertemu?

Rasuah mempunyai hubungan rapat dengan kuasa membuat keputusan. Dalam sektor awam, kuasa boleh menentukan siapa memperoleh kontrak, lesen, permit atau projek. Pegawai tertentu pula mempunyai kuasa meluluskan bayaran, mengesahkan dokumen atau menentukan tindakan penguatkuasaan.

Dalam sektor swasta dan organisasi pula, kuasa mengawal dana dan pelaburan boleh membuka ruang kepada konflik kepentingan serta salah guna amanah sekiranya mekanisme pengawasan lemah.

Semakin besar nilai keputusan yang berada di tangan seseorang, semakin penting sistem semak dan imbang. Beberapa kes yang mendapat perhatian masyarakat Malaysia sepanjang sedekad lalu memberikan gambaran tentang perkara ini.

SRC International dan 1MDB: apabila bekas Perdana Menteri dibicarakan

Kes paling besar dari sudut perhatian masyarakat sudah tentu melibatkan bekas Perdana Menteri Datuk Seri Najib Razak. Dalam kes SRC International, Najib disabitkan atas tujuh pertuduhan berkaitan RM42 juta dana SRC International. Mahkamah Persekutuan pada 23 Ogos 2022 mengekalkan sabitan dan hukuman yang ketika itu merangkumi penjara 12 tahun dan denda RM210 juta. Hukuman tersebut kemudiannya dikurangkan melalui proses Lembaga Pengampunan kepada enam tahun penjara dan denda RM50 juta. [1]

Kes utama 1Malaysia Development Berhad (1MDB) pula melalui proses berasingan. Pada 26 Disember 2025, Mahkamah Tinggi mensabitkan Najib atas empat pertuduhan salah guna kuasa dan 21 pertuduhan pengubahan wang haram melibatkan kira-kira RM2.3 bilion dana 1MDB. Beliau dijatuhi hukuman penjara 15 tahun dan denda keseluruhan RM11.4 bilion. [2]

Kes SRC mempunyai makna besar terhadap persepsi masyarakat kerana seorang bekas ketua kerajaan melalui keseluruhan proses perbicaraan dan rayuan sehingga Mahkamah Persekutuan. Ia memberikan mesej bahawa jawatan tertinggi dalam kerajaan tidak seharusnya meletakkan seseorang di luar jangkauan undang-undang.

Rosmah Mansor dan projek solar Sarawak

Kes Datin Seri Rosmah Mansor pula berkaitan projek solar hibrid bernilai RM1.25 bilion bagi sekolah luar bandar di Sarawak. Pada September 2022, Mahkamah Tinggi mensabitkan Rosmah atas tiga pertuduhan rasuah berkaitan projek tersebut.

Proses perundangan bagaimanapun berterusan. Pada 29 Julai 2026, Mahkamah Persekutuan menolak permohonannya untuk menyemak keputusan terdahulu berkaitan usaha menyingkirkan hakim yang mendengar dan mensabitkannya. Rayuan utama Rosmah terhadap sabitan dan hukuman pula masih melalui proses Mahkamah Rayuan pada 2026. [3]

Perbezaan ini penting. Penolakan permohonan berkaitan hakim tidak sama dengan keputusan muktamad rayuan terhadap sabitan. Inilah sebabnya laporan mengenai kes rasuah perlu menggunakan istilah undang-undang dengan tepat.

Ahmad Zahid: DNAA dan persoalan keyakinan masyarakat

Kes melibatkan Datuk Seri Dr Ahmad Zahid memberikan dimensi yang berbeza. Pada September 2023, Mahkamah Tinggi memberikan pelepasan tanpa pembebasan atau discharge not amounting to an acquittal (DNAA) terhadap 47 pertuduhan pecah amanah jenayah, rasuah dan pengubahan wang haram berkaitan Yayasan Akalbudi selepas pihak pendakwaan memaklumkan bahawa prosiding tidak akan diteruskan pada ketika itu. [4]

Pada Januari 2026, Jabatan Peguam Negara memutuskan tiada tindakan lanjut atau NFA terhadap kes tersebut selepas penelitian lanjut terhadap bahan, representasi, fakta, bukti dan isu undang-undang. Peguam Negara menjelaskan bahawa keputusan itu tidak dibuat secara sewenang-wenangnya. [5]

Zahid kemudiannya memohon kepada Mahkamah Tinggi supaya diberikan pelepasan dan pembebasan sepenuhnya. Pada Februari 2026, pihak pendakwaan memaklumkan bahawa mereka tidak membantah permohonan itu, tetapi mahkamah menangguhkan keputusan sementara menunggu perkembangan prosiding berkaitan yang dibawa oleh Badan Peguam Malaysia. [6]

Kes ini menunjukkan bahawa persepsi terhadap keadilan tidak hanya terbentuk apabila seseorang didakwa. Masyarakat juga memerhatikan bagaimana dan mengapa sesuatu pendakwaan diteruskan, dihentikan atau tidak diteruskan lagi.

Syed Saddiq: mengapa proses rayuan penting?

Kes Syed Saddiq Syed Abdul Rahman memberikan contoh dari arah yang berbeza.

Mahkamah Tinggi pada November 2023 mensabitkannya atas empat pertuduhan berkaitan pecah amanah, salah guna harta dan pengubahan wang haram melibatkan dana Armada. Beliau ketika itu dijatuhi hukuman penjara tujuh tahun, dua sebatan dan denda RM10 juta. 
Namun Mahkamah Rayuan pada Jun 2025 mengetepikan sabitan tersebut serta melepas dan membebaskannya.

Pada 13 Julai 2026, Mahkamah Persekutuan melalui keputusan majoriti 2-1 menolak rayuan akhir pendakwaan dan mengekalkan pembebasan Syed Saddiq. Majoriti mahkamah mendapati pendakwaan tidak menunjukkan kekhilafan yang membolehkan campur tangan terhadap keputusan Mahkamah Rayuan dan elemen penting pertuduhan tidak dibuktikan melampaui keraguan munasabah. [7]

Kes ini sangat berguna dalam mendidik masyarakat mengenai prinsip keadilan. Seseorang yang didakwa belum tentu bersalah. Seseorang yang disabitkan di mahkamah peringkat pertama pula masih mempunyai hak untuk merayu. Sebab itulah kita perlu membezakan antara siasatan, pertuduhan, sabitan, DNAA dan pembebasan.

Lim Guan Eng dan projek terowong dasar laut Pulau Pinang

Satu lagi kes politik yang mendapat perhatian ialah perbicaraan bekas Ketua Menteri Pulau Pinang, Lim Guan Eng. Beliau berhadapan pertuduhan berkaitan projek terowong dasar laut dan jalan utama Pulau Pinang bernilai RM6.3 bilion. Antara isu dalam pertuduhan ialah dakwaan menggunakan kedudukannya berkaitan permintaan sebahagian keuntungan projek serta pertuduhan berkaitan wang RM3.3 juta.

Setakat Ogos 2026, perbicaraan masih berjalan. Pegawai penyiasat SPRM antara saksi yang memberikan keterangan dan turut disoal balas oleh pihak pembelaan mengenai perjalanan serta skop siasatan. [8]

Oleh sebab perbicaraan belum selesai, adalah tidak tepat untuk menulis seolah-olah Lim telah didapati bersalah. Kes ini sekali lagi menunjukkan pentingnya prinsip anggapan tidak bersalah. Pertuduhan ialah dakwaan yang perlu dibuktikan oleh pendakwaan di mahkamah.

Dalam konteks persepsi masyarakat, kes ini juga mengingatkan kita supaya tidak memilih prinsip undang-undang berdasarkan kecenderungan politik. Jika individu yang kita tidak sokong didakwa, dia masih berhak dianggap tidak bersalah sehingga dibuktikan sebaliknya. Prinsip yang sama mesti digunakan apabila individu yang kita sokong pula didakwa.

Kes Kementerian Belia dan Sukan: apabila kawalan dalaman gagal

Rasuah dan salah guna kuasa tidak hanya melibatkan ahli politik. Pada 2016, negara dikejutkan dengan kes melibatkan seorang pegawai kanan di Kementerian Belia dan Sukan (KBS), Otman Arsahd, yang ketika itu merupakan Setiausaha Bahagian Kewangan kementerian.

Beliau didakwa atas puluhan pertuduhan berkaitan penggunaan dokumen palsu dan salah guna kuasa yang melibatkan kira-kira RM38.4 juta. Apa yang menjadikan kes KBS penting bukan sekadar jumlah wang. Persoalan yang lebih besar ialah bagaimana transaksi yang besar boleh melepasi sistem dalaman sebuah kementerian.

Apabila salah guna berlaku untuk tempoh tertentu tanpa dikesan, masalahnya mungkin bukan hanya individu. Ia juga boleh menunjukkan kelemahan proses kelulusan, pemisahan tugas, audit dalaman, pemantauan pembayaran dan pengesahan dokumen. [9]

Dalam pengurusan moden, seseorang pegawai tidak sepatutnya mempunyai kuasa yang terlalu luas sehingga boleh memulakan, meluluskan dan mengesahkan sesuatu transaksi tanpa semakan bebas. Kes KBS menjadi pengajaran bahawa pencegahan rasuah bermula dengan reka bentuk sistem kewangan yang baik.

Maika Holdings dan amanah masyarakat India

Isu Maika Holdings pula menarik kerana kesannya sangat dekat dengan persoalan kepercayaan masyarakat terhadap organisasi yang diwujudkan untuk meningkatkan kedudukan ekonomi komuniti. Maika Holdings ditubuhkan pada 1983 sebagai syarikat pelaburan yang dikaitkan dengan MIC. Ia dilaporkan berjaya mengumpulkan kira-kira RM106 juta daripada sekitar 66,400 anggota masyarakat India, dengan sebahagian besar pelaburnya terdiri daripada golongan berpendapatan rendah. [10]

Jumlah RM106 juta pada awal 1980-an merupakan angka yang sangat besar. Lebih penting daripada angka itu ialah siapa yang memberikan wang tersebut. Sebahagian pelabur kecil memberikan simpanan mereka kerana percaya bahawa pelaburan itu dapat membantu meningkatkan kedudukan ekonomi keluarga dan masyarakat India.

Pada 2019, isu Maika kembali mendapat perhatian apabila laporan media membangkitkan dakwaan mengenai transaksi dan pembayaran kepada syarikat yang dikaitkan dengan individu tertentu. Terdapat juga tindakan sivil oleh pemegang saham berhubung wang yang mereka dakwa sepatutnya diagihkan kepada pemegang saham. [10][11]

Di sini kita perlu berhati-hati. Laporan mengenai dakwaan, tuntutan sivil atau siasatan tidak boleh ditulis sebagai sabitan jenayah. Tetapi Maika tetap relevan sebagai kajian kes tadbir urus, akauntabiliti dan amanah terhadap pelabur kecil.

Kerosakan yang berlaku apabila organisasi seperti ini menghadapi kontroversi bukan hanya berbentuk kewangan. Ia merosakkan kepercayaan. Bagi keluarga berpendapatan rendah yang mengeluarkan simpanan untuk melabur, kehilangan kepercayaan terhadap institusi boleh bertahan lebih lama daripada kehilangan wang itu sendiri.

Ketua Pengarah Imigresen: satu perbandingan sejarah

Satu lagi kes yang menarik untuk dibandingkan ialah kes bekas Ketua Pengarah Imigresen Datuk Wahid Md Don. Kes ini sebenarnya berada telah lama berlaku tetapi wajar disebut secara ringkas kerana ia menunjukkan bahawa isu integriti dalam kalangan pegawai tertinggi agensi penguatkuasaan bukan fenomena baharu.

Kes tersebut berkaitan rasuah dalam urusan permohonan visa bagi ribuan pekerja Bangladesh.

Perjalanan kes itu juga kompleks. Wahid pada mulanya dibebaskan oleh Mahkamah Sesyen pada 2010 apabila mahkamah mendapati pendakwaan gagal mewujudkan kes prima facie. Pembebasan itu dikekalkan Mahkamah Tinggi pada 2012. Namun perkembangan perundangan berikutnya membawa kepada perbicaraan pembelaan dan pada 2013 beliau dilaporkan disabitkan serta dijatuhi hukuman penjara enam tahun dan denda RM300,000. [12]

Kes ini menunjukkan mengapa kronologi penuh sesuatu prosiding perlu diperiksa sebelum membuat kesimpulan hanya berdasarkan satu keputusan mahkamah pada satu-satu masa. Ia juga memperlihatkan risiko integriti dalam agensi seperti Imigresen. Pegawai imigresen mempunyai kuasa berkaitan visa, permit, kemasukan warga asing dan penguatkuasaan. Apabila kuasa pentadbiran seperti ini mempunyai nilai ekonomi yang tinggi, risiko sogokan juga meningkat.

Daripada politik kepada birokrasi

Jika kes-kes di atas diletakkan bersebelahan, satu corak mula kelihatan. Najib dan 1MDB/SRC menunjukkan risiko apabila kuasa politik bertemu pengurusan dana berskala besar. Kes Rosmah menunjukkan risiko pengaruh dalam projek kerajaan. Kes Zahid menimbulkan persoalan mengenai pendakwaan, DNAA dan keyakinan terhadap institusi.

Kes Syed Saddiq pula menunjukkan fungsi proses rayuan dalam melindungi tertuduh apabila mahkamah lebih tinggi mendapati kes tidak dibuktikan mengikut standard undang-undang. Kes Lim Guan Eng menunjukkan pentingnya tidak mendahului keputusan mahkamah ketika perbicaraan masih berjalan. Kes KBS menunjukkan bagaimana kelemahan kawalan dalaman boleh membuka ruang kepada penyelewengan dalam birokrasi.

Kes Imigresen menunjukkan risiko apabila pegawai mempunyai kuasa melulus atau menolak sesuatu yang mempunyai nilai kepada pihak luar. Maika pula menunjukkan bahawa isu integriti dan tadbir urus bukan semata-mata masalah kerajaan. Amanah terhadap wang masyarakat juga boleh terjejas dalam organisasi dan entiti pelaburan.

Apakah kesannya terhadap persepsi masyarakat?

Pendakwaan individu berprofil tinggi mempunyai dua kemungkinan kesan. Pertama, masyarakat boleh menjadi lebih yakin terhadap sistem apabila melihat orang yang mempunyai kedudukan tinggi boleh disiasat dan dibawa ke mahkamah. Mesejnya mudah: tiada sesiapa berada di atas undang-undang. 

Namun terdapat kesan kedua. Jika masyarakat melihat kes tertentu bergerak dengan pantas tetapi kes lain mengambil masa terlalu lama, atau pertuduhan tertentu dihentikan tanpa penjelasan yang mereka fahami, persepsi negatif mudah terbentuk.

Di sinilah terdapat perbezaan antara keadilan undang-undang dengan persepsi terhadap keadilan. Mahkamah membuat keputusan berdasarkan bukti dan undang-undang. Masyarakat pula membentuk persepsi berdasarkan maklumat yang mereka terima.

Kedua-duanya tidak semestinya sama. Sebab itu keputusan yang melibatkan kepentingan awam perlu diterangkan dengan jelas. Ini tidak bermaksud mahkamah atau pendakwa raya perlu mengikut kehendak orang ramai. Sebaliknya, masyarakat perlu memahami mengapa sesuatu keputusan dibuat berdasarkan kerangka undang-undang.

Malaysia berada di mana?

Corruption Perceptions Index (CPI) boleh memberikan satu gambaran, walaupun ia tidak mengukur jumlah sebenar kes rasuah. Dalam CPI 2025 yang diterbitkan Transparency International, Malaysia memperoleh skor 52 daripada 100 dan berada pada kedudukan ke-54 daripada 182 negara dan wilayah. Skor itu meningkat dua mata berbanding 2024. [13]

Peningkatan ini positif tetapi belum bermaksud Malaysia sudah bebas daripada masalah rasuah. CPI mengukur persepsi terhadap rasuah sektor awam berdasarkan pelbagai penilaian dan tinjauan pakar. Oleh itu, ia lebih sesuai dilihat sebagai petunjuk tentang keyakinan terhadap integriti institusi dan tadbir urus, bukannya sebagai bancian jumlah kes rasuah. [13]

Bagaimana rasuah boleh dikurangkan?

Menangkap dan mendakwa pesalah penting, tetapi pencegahan jauh lebih murah daripada memburu wang selepas ia hilang. Malaysia perlu bergerak daripada pendekatan yang terlalu bergantung kepada individu berintegriti kepada sistem yang menjadikan rasuah semakin sukar dilakukan.

Antaranya ialah memperluas tender terbuka dan ketelusan perolehan, menguatkan audit dalaman, mewajibkan pengisytiharan konflik kepentingan, meningkatkan perlindungan pemberi maklumat, memperketat kawalan terhadap orang tengah dan vendor serta menggunakan teknologi untuk menghasilkan jejak audit bagi setiap keputusan kewangan penting.

Kuasa juga perlu dipisahkan. Pegawai yang memohon pembayaran tidak seharusnya menjadi orang yang meluluskan pembayaran. Pegawai yang memilih vendor tidak sepatutnya menjadi satu-satunya pihak yang mengesahkan kerja vendor. Dalam bahasa pengurusan, prinsipnya mudah: jangan letakkan terlalu banyak kuasa pada satu tangan tanpa semakan tangan yang lain.

Masyarakat sebahagian daripada penyelesaian

Rasuah besar tidak muncul secara tiba-tiba. Ia boleh bermula dengan budaya kecil yang kita sendiri toleransi. Memberikan wang untuk mengelakkan saman, menggunakan kenalan untuk memotong giliran, menerima hadiah sebagai balasan mempercepatkan kelulusan, menggunakan kedudukan untuk mendapatkan kontrak bagi saudara-mara atau meminta "duit kopi" mungkin dianggap perkara kecil.

Tetapi budaya "boleh selesai" inilah yang akhirnya menormalkan penyalahgunaan kuasa. Keluarga perlu mengajar anak bahawa kejayaan bukan hanya mengenai berapa banyak wang yang diperoleh tetapi bagaimana wang itu diperoleh. Sekolah dan universiti pula perlu melihat integriti sebagai pembentukan karakter, bukan sekadar kandungan kursus.

Syarikat mesti memastikan dasar antirasuah benar-benar digunakan ketika memilih vendor, ejen dan kontraktor. Masyarakat juga perlu berhenti mengagungkan kekayaan tanpa bertanya bagaimana kekayaan tersebut diperoleh.

Undang-undang mesti sama untuk semua

Pengajaran terbesar daripada kes-kes sepanjang dekad ini bukanlah bahawa semua orang yang didakwa bersalah. Itu kesimpulan yang salah.

Pengajarannya ialah sistem mesti berfungsi dengan cara yang sama tanpa mengira siapa yang berada di kandang tertuduh. Jika bukti cukup, pendakwaan perlu berani mendakwa. 
Jika pendakwaan gagal membuktikan kes, mahkamah mesti berani membebaskan.

Jika seseorang disabitkan, dia berhak merayu. Jika keputusan dibuat untuk menghentikan pendakwaan, masyarakat pula berhak mengharapkan penjelasan yang munasabah dalam batas undang-undang. Keadilan tidak boleh bergantung kepada sama ada tertuduh ialah pemimpin kerajaan, pembangkang, bekas perdana menteri, pegawai kanan kerajaan atau ahli perniagaan. Prinsipnya mesti sama.

Malaysia sudah menunjukkan bahawa individu yang pernah berada pada kedudukan tertinggi boleh dibawa ke mahkamah. Pada masa yang sama, kes Syed Saddiq menunjukkan seseorang yang pernah disabitkan juga boleh akhirnya dibebaskan apabila mahkamah lebih tinggi mendapati pendakwaan tidak memenuhi beban pembuktian.

Kedua-duanya adalah sebahagian daripada kedaulatan undang-undang. Matlamat akhir memerangi rasuah bukan untuk memenuhi penjara. Matlamat sebenarnya ialah mewujudkan sebuah negara di mana peluang melakukan rasuah semakin kecil, kemungkinan dikesan semakin tinggi, institusi semakin telus dan masyarakat sendiri tidak lagi menganggap rasuah sebagai sebahagian daripada kehidupan biasa.

Rasuah akhirnya bukan sekadar persoalan wang. Ia persoalan amanah. Dan apabila amanah hilang, kos untuk mendapatkannya kembali mungkin jauh lebih mahal daripada wang yang telah lesap.

Rujukan

[1] Bernama. Chronology of the 1MDB Case Involving Najib, 26 Disember 2025. Laporan turut merumuskan kedudukan sabitan SRC International, hukuman asal dan pengurangan hukuman oleh Lembaga Pengampunan.

[2] Bernama. 1MDB Case: Najib Jailed 15 Years, Fined RM11.4 Billion, 26 Disember 2025.

[3] Bernama. Mahkamah Persekutuan Tolak Permohonan Rosmah Semak Keputusan Gugur Hakim, 29 Julai 2026; Bernama, Rosmah's RM1.25 Bln Graft Appeal Adjourned To Sept 1, 1 Julai 2026.

[4] Bernama. Laporan mengenai DNAA terhadap 47 pertuduhan Ahmad Zahid Hamidi berkaitan Yayasan Akalbudi, 4 September 2023.

[5] Bernama. Keputusan NFA Kes Rasuah Ahmad Zahid Teliti, Bukan Sewenang-Wenang – Peguam Negara, 12 Januari 2026.

[6] Bernama. Prosecution Raises No Objection To Zahid's Discharge Bid On 47 Corruption Charges, 24 Februari 2026.

[7] Bernama. Mahkamah Persekutuan Tolak Rayuan Akhir Pendakwaan, Syed Saddiq Kekal Bebas, 13 Julai 2026; Bernama, Federal Court Majority Finds No Appealable Error In Syed Saddiq Acquittal, 13 Julai 2026.

[8] Bernama. MACC Investigator Rejects Bias Claim In Guan Eng Trial, 3 Ogos 2026. Kes berkaitan projek terowong dasar laut dan jalan utama Pulau Pinang masih dalam perbicaraan ketika laporan diterbitkan.

[9] Laporan media mengenai pendakwaan Otman Arsahd, bekas Setiausaha Bahagian Kewangan Kementerian Belia dan Sukan, berkaitan 32 pertuduhan dan transaksi yang dilaporkan berjumlah RM38.4 juta, 2016. Status dan butiran setiap pertuduhan perlu dibaca berdasarkan rekod prosiding berasingan dan tidak dianggap sebagai sabitan hanya kerana pertuduhan telah difailkan.

[10] Free Malaysia Today. Laporan: Jutaan wang Maika Holdings dibayar kepada anak Samy Vellu, 28 Februari 2019. Laporan menyatakan Maika Holdings ditubuhkan pada 1983 dan mengumpulkan RM106 juta daripada kira-kira 66,400 anggota masyarakat India.

[11] Free Malaysia Today. MIC trio sue over RM134 mil "missing" from Maika, 27 April 2019. Laporan mengenai tindakan sivil pemegang saham dan dakwaan berkaitan pengagihan dana. Dakwaan dalam tindakan sivil tidak harus dianggap sebagai penemuan bersalah jenayah.

[12] The Star. Former Immigration D-G acquitted of bribery, 15 Oktober 2010; Ex-Immigration DG's acquittal of bribery charges upheld, 31 Mei 2012; dan Ex-Immigration D-G jailed for graft, 31 Oktober 2013. Kes ini digunakan sebagai perbandingan sejarah dan berada di luar tempoh utama sepuluh tahun artikel.

[13] Transparency International. Corruption Perceptions Index 2025: Malaysia. Malaysia mencatat skor 52/100 dan kedudukan 54 daripada 182 negara dan wilayah.