Salah satu inisiatif Kerajaan Madani yang kini menjadi perhatian ialah cadangan membentangkan Rang Undang-Undang bagi mengehadkan tempoh mandat perdana menteri kepada dua penggal atau sepuluh tahun. Cadangan ini segera mencetuskan persoalan asas: apakah sebenarnya masalah jika tempoh sedia ada dikekalkan?
Model mengehadkan tempoh ketua kerajaan, sama ada presiden atau perdana menteri, bukanlah sesuatu yang baharu. Ia telah lama dilaksanakan di banyak negara dengan tujuan utama mengekang pemusatan kuasa yang berlebihan. Logiknya mudah: semakin lama seseorang pemimpin berada di tampuk kuasa, semakin besar risiko kuasa itu tertumpu dan sukar dicabar. Dua penggal sering dianggap tempoh yang munasabah untuk melaksanakan perancangan jangka pendek dan sederhana tanpa membuka ruang kepada kecenderungan autoritarian.
Amerika Syarikat, China dan Vietnam antara negara yang mengamalkan had tempoh kepimpinan tertentu. Amerika Syarikat, misalnya, hanya mencatatkan 46 presiden dalam tempoh lebih dua abad kemerdekaan. Bagi jawatan perdana menteri, Thailand pula mengehadkan tempoh jawatan kepada lapan tahun. Contoh-contoh ini sering dijadikan rujukan untuk menyokong idea bahawa had tempoh jawatan boleh mengukuhkan sistem demokrasi.
Namun, mengehadkan tempoh jawatan ketua kerajaan bukan tanpa kontroversi. Perdebatan mengenainya sentiasa berlegar antara kebaikan dan keburukan, khususnya dari sudut kesinambungan dasar. Antara kelebihan paling ketara ialah keupayaannya mengelakkan pemusatan kuasa yang boleh membawa kepada corak kepimpinan autokratik. Tempoh sepenggal atau dua penggal dilihat cukup untuk menghalang pembolotan kuasa yang berpanjangan.
Selain itu, had tempoh jawatan juga berpotensi menurunkan suhu politik negara. Persaingan politik yang tidak sihat untuk menjatuhkan kerajaan sedia ada dapat dikurangkan apabila semua pihak mempunyai jangkaan yang lebih jelas tentang peralihan kuasa. Parti-parti politik boleh merancang lebih awal, manakala pesaing politik kehilangan sebahagian modal spekulasi mereka.
Tempoh yang terhad juga boleh mendorong pemimpin untuk lebih fokus. Apabila masa pentadbiran disedari singkat, agenda pembangunan cenderung dirangka dengan lebih jelas dan berorientasikan hasil, khususnya untuk kumpulan sasaran yang memerlukan perhatian segera.
Namun, dalam konteks Malaysia, kesannya tidak semudah itu. Had tempoh jawatan berpotensi memberi tekanan kepada pelaksanaan dasar sedia ada. Program pembangunan jangka panjang di negara ini lazimnya diteruskan dari seorang perdana menteri kepada penggantinya. Dasar seperti Dasar Ekonomi Baru, misalnya, terus hidup melalui pelbagai penjenamaan kerana ia telah menjadi sebahagian daripada ekosistem pentadbiran dan budaya kerja sektor awam. Sehingga hari ini, kesannya masih dirasai dalam kehidupan seharian rakyat.
Lebih membimbangkan, negara juga berisiko kehilangan pemimpin berpengalaman yang telah berjaya membawa reformasi dan transformasi. Tidak ada jaminan bahawa pemimpin berkarisma dan berkeupayaan akan muncul tepat pada waktunya untuk menggantikan mereka yang terpaksa berundur akibat had tempoh jawatan.
Satu lagi implikasi yang sering dibangkitkan ialah kewujudan sindrom “lame duck”. Apabila seorang perdana menteri memasuki penggal kedua yang juga penggal terakhir, tumpuan politik lazimnya mula beralih kepada bakal pengganti. Keadaan ini boleh melemahkan autoriti kepimpinan semasa dan mengganggu proses membuat keputusan, khususnya bagi perancangan yang memerlukan keberanian politik.
Secara keseluruhan, cadangan mengehadkan tempoh pentadbiran perdana menteri kepada dua penggal sememangnya selari dengan trend serantau dan global. Namun, dalam konteks tempatan, ia tidak boleh dilihat semata-mata sebagai langkah reformasi institusi. Ia juga berpotensi dibaca sebagai strategi politik untuk mengekalkan keseimbangan kuasa dalam kalangan kelompok pemerintah.
Analisis yang dikemukakan oleh penganalisis politik, Tuan Isham, memberi gambaran lebih jelas tentang implikasi tersirat cadangan ini. Beliau menggariskan beberapa isu penting yang wajar diberi perhatian sekiranya idea ini benar-benar diterjemahkan dalam bentuk undang-undang.
Antaranya ialah bagaimana had tempoh jawatan boleh berfungsi sebagai strategi politik bagi memulihkan kepercayaan rakyat, khususnya dalam situasi keyakinan awam yang semakin rapuh. Faktor kesihatan dan persepsi keupayaan pemimpin juga tidak boleh diketepikan kerana ia memainkan peranan besar dalam membentuk legitimasi politik.
Selain itu, perbahasan politik seharusnya kembali kepada asasnya, iaitu menilai parti dan pemimpin berdasarkan dasar serta kualiti tadbir urus, bukan sentimen perkauman. Dalam masa yang sama, kebimbangan terhadap perjanjian perdagangan yang boleh menjejaskan kedaulatan negara, kelemahan struktur perundangan, serta amalan pembelian undi melalui penggunaan dana awam menuntut reformasi yang lebih menyeluruh dan berani.
Akhirnya, persoalan had tempoh jawatan bukan sekadar soal tempoh masa. Ia menyentuh soal kepercayaan, kebertanggungjawaban dan masa depan demokrasi itu sendiri. Jawapannya tidak terletak pada satu formula tunggal, tetapi pada kejujuran politik untuk mendahulukan kepentingan negara mengatasi kelangsungan kuasa.
No comments:
Post a Comment